Боловсруулж байгаа хуулийн төслийн мэдээлэл

МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ
2026 оны 9-р сарын 15 өдөр
Ulaanbaatar city
ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ
НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ
1 дүгээр зүйл. Хуулийн зорилт
1.1. Энэ хуулийн зорилт нь Монгол Улсын Үндэсний номын сангийн эрх зүйн байдал, зорилго, чиг үүрэг, сан хөмрөг, үйлчилгээ, хүртээмж, удирдлага, хүний нөөц, санхүүжилт, хамтын ажиллагаа, тайлагналтай холбоотой харилцааг зохицуулахад оршино.
2 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн хууль тогтоомж
2.1. Үндэсний номын сангийн хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Номын сангийн тухай хууль, Соёлын тухай хууль, Соёлын өвийг хамгаалах тухай хууль, Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хууль, Иргэний хууль, Зохиогчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль, Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хууль, Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль болон эдгээр хуультай нийцүүлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бүрдэнэ.
2.2. Монгол Улсын олон улсын гэрээнд энэ хуульд зааснаас өөрөөр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мөрдөнө.
3 дугаар зүйл. Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт
3.1. Энэ хуульд хэрэглэсэн дараах нэр томьёог доор дурдсан утгаар ойлгоно:
3.1.1. “үндэсний сан хөмрөг” гэж Монгол Улсын түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухаан, нийгмийн ой санамжийг баримтжуулсан, эсхүл Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол судлалд холбогдох сан хөмрөгийг;
3.1.2. “цахим сан хөмрөг” гэж цахим хэлбэрээр бүтээгдсэн болон гар бичмэл, хэвлэмэл ба хэвлэмэл бус хэвлэлийн бүтээгдэхүүнийг цахим хэлбэрт шилжүүлэн хадгалж байгаа мэдээллийн эх сурвалжийн цогцыг;
3.1.3. “заавал авах хувь” гэж Номын сангийн тухай хуулийн 17 дугаар зүйлд заасны дагуу Үндэсний номын санд шилжүүлэх хувийг;
3.1.4. “заавал авах цахим хувь” гэж цахим хэлбэрээр бүтээгдсэн бүтээлээс хууль, холбогдох журамд заасан хэлбэр, бүрдэл, техникийн шаардлага, хугацаа, журмын дагуу Үндэсний номын санд шилжүүлэх цахим өгөгдлийн хувийг;
3.1.5. “цахим хэлбэртэй бүтээл” гэж дижитал хэлбэрээр хадгалсан, нийтэлсэн, түгээсэн, ашигласан бүтээлийг;
3.1.6. “хамгаалалтын хувь” гэж сан хөмрөгийн эх материалыг элэгдэл, гэмтэл, устаж үрэгдэх болон бусад эрсдэлээс хамгаалах, гамшгийн дараа сэргээн бүтээх зорилгоор эх материалаас тусад нь хадгалж байгаа хуулбар болон цахим хувийг;
3.1.7. “үндэсний ном зүй” гэж Монгол Улсад хэвлэн нийтэлсэн, Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдийн туурвисан, эсхүл Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол хэл, бичиг үсэг, түүх, соёл, монгол судлалд холбогдох бүтээлийг тогтоосон стандартын дагуу бүртгэн тодорхойлсон ном зүйн мэдээллийн нэгдсэн бүртгэлийг;
3.1.8. “төв каталог” гэж Үндэсний номын сан болон бусад нийтийн номын сангийн сан хөмрөгт байгаа бүтээлийн ном зүйн болон байршлын мэдээллийг нэгтгэсэн бөгөөд хайх, таних, байршлыг тогтоох, номын сан хоорондын үйлчилгээнд ашиглах нэгдсэн каталогийг.
4 дүгээр зүйл. Үйл ажиллагааны зарчим
4.1. Үндэсний номын сан үйл ажиллагаандаа дараах зарчмыг баримтална:
4.1.1. үндэсний ой санамжийг хадгалах, өвлүүлэх зарчим: - Монгол Улсын түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухаан, нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийг баримтжуулсан эх сурвалжийг сурвалжлан олох, бүрдүүлэх, судлан шинжлэх, нийтэд таниулах, хойч үед уламжлуулах;
4.1.2. үндэсний сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн байдал, залгамж чанарыг хадгалах зарчим: - Монгол Улсын сан хөмрөг, баримтат өв, хэвлэмэл, хэвлэмэл бус болон цахим бүтээлийг тогтмол бүрдүүлж, хадгалж, хамгаалах;
4.1.3. мэргэжлийн бие даасан байдлын зарчим: - сан хөмрөг бүрдүүлэх, ангилах, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, судлах, ашиглуулахтай холбоотой мэргэжлийн шийдвэрийг хууль тогтоомж, мэргэжлийн стандарт, судалгаа, нотолгоонд үндэслэн гаргах;
4.1.4. технологийн дэвшил, цахим тогтвортой байдлын зарчим: - үйл ажиллагаандаа дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлж, сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн, аюулгүй, харилцан ажиллагаатай, урт хугацаанд ашиглах нөхцөл бүрдүүлэх;
4.1.5. тэгш, хүртээмжтэй үйлчилгээний зарчим: - сан хөмрөг, ном зүй, лавлагаа, мэдээллийн үйлчилгээг тохирсон орчин, хэлбэр, технологиор тэгш, хүртээмжтэй хүргэх;
4.1.6. мэдээллийн аюулгүй байдал, хувийн мэдээллийг хамгаалах зарчим: - уншигчийн хувийн мэдээллийн нууцлал, аюулгүй байдлыг хангах;
4.1.7. ил тод, хариуцлагатай байдлын зарчим: - үйл ажиллагааны болон санхүүгийн тайлан, сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, ашиглалтын статистик мэдээллийг болон нийтийн санхүүжилтийн зарцуулалтыг нийтэд нэвтрэх боломжтой хэлбэрээр нийтэлж, мэдээллийн ил тод, хариуцлагатай байдлыг хангах;
4.1.8. оюуны өмчийн эрхийг хүндэтгэх зарчим: - сан хөмрөгийг бүрдүүлэх, хуулбарлах, цахим хэлбэрт шилжүүлэх, хадгалах, түгээх, ашиглуулахдаа зохиогчийн болон оюуны өмчийн бусад эрхийг хуульд заасны дагуу хамгаалах.

ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ
ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН ЭРХ ЗҮЙН БАЙДАЛ
5 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн эрх зүйн байдал
5.1. Монгол Улсын Үндэсний номын сан /цаашид “Үндэсний номын сан” гэх/ нь үндэсний ой санамж, баримтат өв, хэвлэмэл, хэвлэмэл бус болон цахим бүтээлийг тогтмол бүрдүүлэх, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, судлах, түгээн дэлгэрүүлэх, нийтэд хүртээмжтэй ашиглуулах үндсэн чиг үүрэг бүхий төрийн өмчит, нийтэд үйлчилдэг соёл, мэдээлэл, эрдэм шинжилгээний байгууллага мөн.
5.2. Үндэсний номын сан төрөөс үүсгэн байгуулсан хуулийн этгээд байх бөгөөд тогтоосон загварын тамга, тэмдэг, албан бичгийн хэвлэмэл хуудастай байна.
5.3. Үндэсний номын сан соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгуулллагын харьяанд үйл ажиллагаа явуулна.
5.4. Үндэсний номын сангийн байршил нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хот байна.
5.5. Үндэсний номын сан нь өөрийн тусгай байдал, үндэсний онцлогийг илэрхийлсэн билэгдэлтэй байх бөгөөд билэгдлийн загварыг соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг үндэслэн Засгийн газар батална.
5.6. Үндэсний номын санг хувьчлах, татан буулгах, үндсэн чиг үүргийг нь алдагдуулах хэлбэрээр өөрчлөн байгуулах, бусад байгууллагад нэгтгэх, эсхүл энэ хуульд заасан чиг үүрэгт нь үл нийцэх зориулалтаар шилжүүлэхийг хориглоно.
5.7. Үндэсний сан хөмрөг нь төрийн нийтийн өмч бөгөөд энэ хууль, холбогдох бусад хуульд зааснаас бусад тохиолдолд түүнийг бүхэлд нь болон хэсэгчлэн хувьчлах, худалдах, бэлэглэх, барьцаалах, бусдад өмчлүүлэх, үндэсний сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн байдлыг алдагдуулах бусад хэлбэрээр захиран зарцуулахыг хориглоно.
5.8. Үндэсний сан хөмрөгт хадгалагдаж байгаа ховор бүтээлийг зөвхөн хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу түр ашиглуулах, үзэсгэлэнд оролцуулах, сэргээн засварлуулах, судлуулах, хуулбарлуулахаар түр хугацаагаар шилжүүлж болно.
5.9. Үндэсний номын сангийн үндсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд зориулсан газар, барилга байгууламж, хадгалалтын байр, инженерийн болон мэдээллийн технологийн дэд бүтцийн зориулалтыг өөрчлөх, эсхүл үндсэн чиг үүрэгт нь саад учруулах бусад зориулалтаар ашиглахыг хориглоно.
5.10. Үндэсний номын сангийн үндэсний сан хөмрөг, газар, барилга байгууламж болон үндсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай бусад хөрөнгийг өөрийн болон гуравдагч этгээдийн үүргийн гүйцэтгэлийг хангах зорилгоор барьцаалах, баталгаа, батлан даалтын зүйл болгохыг хориглоно.
5.11. Төрөөс үндэсний сан хөмрөгийн аюулгүй байдал, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, гамшгийн эрсдэлийн хамгаалалт болон урт хугацааны цахим хадгалалтын хэвийн нөхцөлийг бүрдүүлнэ.
6 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн зорилго, үндсэн чиг үүрэг
6.1. Үндэсний номын сангийн зорилго нь Монгол Улсын үндэсний ой санамж, баримтат өвийг бүрэн бүрдүүлж, бүртгэн, хадгалж, хамгаалан хойч үед өвлүүлэх, мэдлэг, мэдээллийг тэгш хүртээмжтэй хүргэх замаар хүний оюуны хөгжил, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёл, хүмүүнлэг, иргэний, ардчилсан нийгмийн хөгжилд хувь нэмэр оруулахад оршино.
6.2. Үндэсний номын сан дараах үндсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
6.2.1. Номын сангийн тухай хуулийн 17 дугаар зүйлд заасан заавал авах хувийг хүлээн авч, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах;
6.2.2. Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдийн гадаад улсад хэвлэн нийтэлсэн бүтээл, түүнчлэн Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол хэл, бичиг үсэг, түүх, соёл, монгол судлалд холбогдох гадаадад хэвлэгдсэн бүтээлийг сурвалжлан олж, худалдан авах, солилцох, хандив, бэлэглэл болон бусад хууль ёсны хэлбэрээр үндэсний сан хөмрөгт нөхөн бүрдүүлэх;
6.2.3. үндэсний болон олон улсын ач холбогдол бүхий шинжлэх ухаан, боловсрол, соёл, урлаг, утга зохиолын бүтээл болон мэдээллийн бусад эх сурвалжийг сонгон сан хөмрөг бүрдүүлэх;
6.2.4. сан хөмрөгт байгаа баримтат өв, бүтээлийг олон улсын стандартын дагуу бүртгэх, ангилах, сэдэвжүүлэх, тайлбарлах, каталогжуулах;
6.2.5. сан хөмрөгийн эх материал, агуулга, бүрдэл, гарал үүсэл, жинхэнэ байдал, бүрэн бүтэн байдлыг хадгалж, тохирсон орчин, горим, технологийн дагуу урт хугацаанд хамгаалах;
6.2.6. үндэсний сан хөмрөгт байгаа гэмтэж, муудсан, устаж үрэгдэх эрсдэлтэй бүтээлийг бэхжүүлэх, сэлбэн засах, сэргээн засварлах, хуулбар болон хамгаалалтын хувь үйлдэх;
6.2.7. үндэсний ном зүйг бүрдүүлэх, хөтлөх, тогтмол хэвлэн нийтлэх, үндэсний ном зүйн нэгдсэн мэдээллийн санг байгуулах, хөгжүүлэх;
6.2.8. Монгол Улсын нийтийн номын сангуудын сан хөмрөгийн ном зүй, байршлын мэдээллийг нэгтгэсэн төв каталогийг байгуулах, хөтлөх, харилцан мэдээлэл солилцох нөхцөлийг бүрдүүлэх;
6.2.9. сан хөмрөгийн хэвлэмэл, гар бичмэл, дуу, дүрс, бичлэг болон бусад эх материалыг хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу цахим хэлбэрт шилжүүлж, цахим сан хөмрөг бүрдүүлэх;
6.2.10. цахим хэлбэртэй бүтээлийн заавал авах хувийг хүлээн авах, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, технологийн өөрчлөлтөөс үл хамааран урт хугацаанд ашиглах нөхцөлийг хангах;
6.2.11. цахим сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн, үнэн зөв, аюулгүй, хүртээмжтэй, урт хугацаанд ашиглах боломжтой байдлыг хангах хадгалалтын дижитал сан, нөөцлөлт болон сэргээх тогтолцоог бүрдүүлэх;
6.2.12. үндэсний сан хөмрөг, сан хөмрөг, үндэсний ном зүй, төв каталог болон бусад мэдээллийн санг хуульд заасан нөхцөл, журмын дагуу танхимаар болон цахимаар ашиглуулах;
6.2.13. иргэн, байгууллага, эрдэм шинжилгээ, боловсрол, соёлын байгууллагад ном зүй, лавлагаа, мэдээлэл, судалгааны үйлчилгээ үзүүлэх;
6.2.14. хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн болон мэдээлэл авахад бусад саад бэрхшээлтэй уншигчид зориулсан тохирох хэлбэр, технологи, орчин бүхий номын сангийн үйлчилгээ үзүүлэх, хөгжүүлэх;
6.2.15. үндэсний сан хөмрөгт тулгуурлан номын сан, ном зүй, баримтат өв, монгол судлал, эх бичиг, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт болон цахим хадгалалтын чиглэлээр эрдэм шинжилгээ, судалгаа хийх, судалгааны үр дүнг нийтэд түгээх;
6.2.16. хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор, ганц хувь болон тусгай хамгаалалт шаардах бүтээлийг судлах, хамгаалах, ашиглуулах тусгай дэглэм тогтоож мөрдүүлэх;
6.2.17. сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, бүртгэл, каталогжуулалт, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, цахимжуулалт болон үйлчилгээний чиглэлээр үндэсний стандарт, дүрэм, журам, аргачлал боловсруулахад мэргэжлийн дэмжлэг үзүүлэх, нийтийн бусад номын сантай хамтран ажиллах;
6.2.18. нийтийн болон орон нутгийн номын санг эрдэм шинжилгээ, судалгаа, мэргэжил, арга зүйн дэмжлэгээр хангах, номын сан хоорондын хамтын ажиллагаа, мэдээлэл солилцоо, нөөцийн хамтын ашиглалтыг зохицуулах;
6.2.19. номын сан, мэдээллийн ажилтны мэргэжил дээшлүүлэх, давтан сургах үйл ажиллагааг эрх бүхий боловсролын болон мэргэжлийн байгууллагатай хамтран зохион байгуулах;
6.2.20. номын сан хоорондын ном солилцоо, баримт хүргэлт, лавлагаа, мэдээллийн хамтарсан үйлчилгээг үндэсний хэмжээнд зохион байгуулах;
6.2.21. унших соёлыг хөхиүлэн дэмжих үндэсний хэмжээний хөтөлбөр, төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлэх;
6.2.22. үндэсний ой санамж, баримтат өв, монголын түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухааны ололтыг үзэсгэлэн, хэвлэл, цахим үйлчилгээ, боловсролын хөтөлбөр болон бусад хэлбэрээр сурталчлан таниулах;
6.2.23. гадаад улсын үндэсний номын сан, олон улсын болон бүс нутгийн номын сан, мэдээлэл, баримтат өвийн байгууллагатай хамтран ажиллах, бүтээл, мэдээлэл, мэргэжлийн туршлага солилцох, үндэсний соёл, соёлын өвийг сурталчлах хамтарсан төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх;
6.2.24. номын сангийн салбарын хөгжил, үндэсний сан хөмрөг, баримтат өвийн хадгалалт, хамгаалалт, хүртээмж болон цахим шилжилтийн асуудлаар төрийн байгууллагад судалгаа, мэдээлэл, мэргэжлийн санал, зөвлөмж хүргүүлэх;
6.2.25. хуульд заасан бусад чиг үүрэг.
6.3. Үндэсний номын сан энэ хуулийн 6.2-т заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлэхдээ сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, сонголт, ангилал, тодорхойлолт, хадгалалт, хамгаалалт, судалгаа болон ашиглалтын талаарх мэргэжлийн шийдвэрийг хууль тогтоомж, мэргэжлийн ёс зүй, стандарт, судалгаа, нотолгоонд үндэслэн бие даан гаргана.
6.4. Үндэсний номын сангийн үндсэн чиг үүргийг гэрээний үндсэн дээр бусдад бүхэлд нь шилжүүлэхийг хориглоно. Тодорхой ажил, үйлчилгээг бусдаар гүйцэтгүүлсэн нь тухайн чиг үүргийн хэрэгжилт, сан хөмрөгийн аюулгүй байдал, мэдээллийн нууцлалын төлөө хүлээх Үндэсний номын сангийн хариуцлагыг шилжүүлэх үндэслэл болохгүй.
7 дугаар зүйл. Үндэсний номын санг байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах
7.1. Үндэсний номын санг өөрчлөн байгуулах, татан буулгахыг хориглоно.
7.2. Үндэсний номын сангийн газар, барилга байгууламжийг өөр зориулалтаар ашиглах, бусдад шилжүүлэхийг хориглоно.
7.3. Үндэсний номын сангийн сан хөмрөгийг хувьчлах, худалдах, бэлэглэх, барьцаалах, үндсэн зориулалтаас нь өөрчлөхийг хориглоно;
8 дугаар зүйл. Зохион байгуулалтын бүтэц, нэгж
8.1. Үндэсний номын сангийн орон тооны дээд хязгаар, зохион байгуулалтын бүтэц, хуулийн этгээдийн дүрмийг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
8.2. Үндэсний номын сан хуульд заасан чиг үүргээ хэрэгжүүлэх зорилгоор төрөлжсөн сан хөмрөг, хадгалалтын төв, сэргээн засварлах лаборатори, цахим хадгалалтын төв, сургалт, судалгааны болон бусад төрөлжсөн нэгжтэй байна.
8.3. Үндэсний номын сангийн төрөлжсөн нэгжийг сан хөмрөгийн хэмжээ, төрөл, хадгалалт, хамгаалалтын нөхцөл, үйлчилгээний хүртээмж, бүс нутгийн хэрэгцээ, гамшгийн эрсдэл, техник, технологийн шаардлага болон төсөв, санхүүгийн нөхцөлийг харгалзан байгуулна.
8.4. Үндэсний номын сангийн сэргээн засварлах лаборатори нь гар бичмэл, барын болон сударчилсан ном, ховор, үнэт бүтээл, хэвлэлийн бүтээгдэхүүн, гэрэл зураг, газрын зураг, дуу, дүрс, бичлэг болон бусад баримтат өвийг оношлох, бэхжүүлэх, сэлбэн засах, сэргээн засварлах, хамгаалалтын хувь үйлдэх эрдэм шинжилгээний чиг үүрэг хэрэгжүүлнэ.
8.5. Үндэсний номын сан нь цахим хэлбэртэй болон цахим хэлбэрт шилжүүлсэн бүтээл, цахим мэдээллийг хүлээн авах, шалгах, бүртгэх, нөөцлөх, хамгаалах, сэргээх, технологийн өөрчлөлтөөс үл хамааран урт хугацаанд ашиглах боломжийг хангах цахим хадгалалтын төвтэй байна.
8.6. Цахим хадгалалтын төв нь үндэсний сан хөмрөгийн цахим эх хувь болон нөөц хувийг газар зүйн хувьд тусдаа, аюулгүй байршилд хадгалах, кибер аюулгүй байдал, мэдээллийн бүрэн бүтэн байдал, сэргээн босгох бэлэн байдлыг хангана.
8.7. Үндэсний номын сангийн хадгалалтын төв нь сан хөмрөгийн урт хугацааны хадгалалт, хамгаалалтын зориулалттай байх бөгөөд стандартын шаардлага хангасан орчин, аюулгүй байдал, гамшгийн эрсдэлийн хамгаалалт, хяналтын тогтолцоотой байна.
8.8. Хадгалалтын төв, сэргээн засварлах төв лаборатори, цахим хадгалалтын төв болон бусад төрөлжсөн нэгжийн бүтэц, чиг үүрэг, үйл ажиллагааны журмыг Үндэсний номын сангийн дүрмээр тогтооно.

ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ
ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН ЭРХ ЗҮЙН БАЙДАЛ
5 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн эрх зүйн байдал
5.1. Монгол Улсын Үндэсний номын сан /цаашид “Үндэсний номын сан” гэх/ нь үндэсний ой санамж, баримтат өв, хэвлэмэл, хэвлэмэл бус болон цахим бүтээлийг тогтмол бүрдүүлэх, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, судлах, түгээн дэлгэрүүлэх, нийтэд хүртээмжтэй ашиглуулах үндсэн чиг үүрэг бүхий төрийн өмчит, нийтэд үйлчилдэг соёл, мэдээлэл, эрдэм шинжилгээний байгууллага мөн.
5.2. Үндэсний номын сан төрөөс үүсгэн байгуулсан хуулийн этгээд байх бөгөөд тогтоосон загварын тамга, тэмдэг, албан бичгийн хэвлэмэл хуудастай байна.
5.3. Үндэсний номын сан соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгуулллагын харьяанд үйл ажиллагаа явуулна.
5.4. Үндэсний номын сангийн байршил нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хот байна.
5.5. Үндэсний номын сан нь өөрийн тусгай байдал, үндэсний онцлогийг илэрхийлсэн билэгдэлтэй байх бөгөөд билэгдлийн загварыг соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг үндэслэн Засгийн газар батална.
5.6. Үндэсний номын санг хувьчлах, татан буулгах, үндсэн чиг үүргийг нь алдагдуулах хэлбэрээр өөрчлөн байгуулах, бусад байгууллагад нэгтгэх, эсхүл энэ хуульд заасан чиг үүрэгт нь үл нийцэх зориулалтаар шилжүүлэхийг хориглоно.
5.7. Үндэсний сан хөмрөг нь төрийн нийтийн өмч бөгөөд энэ хууль, холбогдох бусад хуульд зааснаас бусад тохиолдолд түүнийг бүхэлд нь болон хэсэгчлэн хувьчлах, худалдах, бэлэглэх, барьцаалах, бусдад өмчлүүлэх, үндэсний сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн байдлыг алдагдуулах бусад хэлбэрээр захиран зарцуулахыг хориглоно.
5.8. Үндэсний сан хөмрөгт хадгалагдаж байгаа ховор бүтээлийг зөвхөн хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу түр ашиглуулах, үзэсгэлэнд оролцуулах, сэргээн засварлуулах, судлуулах, хуулбарлуулахаар түр хугацаагаар шилжүүлж болно.
5.9. Үндэсний номын сангийн үндсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд зориулсан газар, барилга байгууламж, хадгалалтын байр, инженерийн болон мэдээллийн технологийн дэд бүтцийн зориулалтыг өөрчлөх, эсхүл үндсэн чиг үүрэгт нь саад учруулах бусад зориулалтаар ашиглахыг хориглоно.
5.10. Үндэсний номын сангийн үндэсний сан хөмрөг, газар, барилга байгууламж болон үндсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай бусад хөрөнгийг өөрийн болон гуравдагч этгээдийн үүргийн гүйцэтгэлийг хангах зорилгоор барьцаалах, баталгаа, батлан даалтын зүйл болгохыг хориглоно.
5.11. Төрөөс үндэсний сан хөмрөгийн аюулгүй байдал, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, гамшгийн эрсдэлийн хамгаалалт болон урт хугацааны цахим хадгалалтын хэвийн нөхцөлийг бүрдүүлнэ.
6 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн зорилго, үндсэн чиг үүрэг
6.1. Үндэсний номын сангийн зорилго нь Монгол Улсын үндэсний ой санамж, баримтат өвийг бүрэн бүрдүүлж, бүртгэн, хадгалж, хамгаалан хойч үед өвлүүлэх, мэдлэг, мэдээллийг тэгш хүртээмжтэй хүргэх замаар хүний оюуны хөгжил, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёл, хүмүүнлэг, иргэний, ардчилсан нийгмийн хөгжилд хувь нэмэр оруулахад оршино.
6.2. Үндэсний номын сан дараах үндсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
6.2.1. Номын сангийн тухай хуулийн 17 дугаар зүйлд заасан заавал авах хувийг хүлээн авч, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах;
6.2.2. Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдийн гадаад улсад хэвлэн нийтэлсэн бүтээл, түүнчлэн Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол хэл, бичиг үсэг, түүх, соёл, монгол судлалд холбогдох гадаадад хэвлэгдсэн бүтээлийг сурвалжлан олж, худалдан авах, солилцох, хандив, бэлэглэл болон бусад хууль ёсны хэлбэрээр үндэсний сан хөмрөгт нөхөн бүрдүүлэх;
6.2.3. үндэсний болон олон улсын ач холбогдол бүхий шинжлэх ухаан, боловсрол, соёл, урлаг, утга зохиолын бүтээл болон мэдээллийн бусад эх сурвалжийг сонгон сан хөмрөг бүрдүүлэх;
6.2.4. сан хөмрөгт байгаа баримтат өв, бүтээлийг олон улсын стандартын дагуу бүртгэх, ангилах, сэдэвжүүлэх, тайлбарлах, каталогжуулах;
6.2.5. сан хөмрөгийн эх материал, агуулга, бүрдэл, гарал үүсэл, жинхэнэ байдал, бүрэн бүтэн байдлыг хадгалж, тохирсон орчин, горим, технологийн дагуу урт хугацаанд хамгаалах;
6.2.6. үндэсний сан хөмрөгт байгаа гэмтэж, муудсан, устаж үрэгдэх эрсдэлтэй бүтээлийг бэхжүүлэх, сэлбэн засах, сэргээн засварлах, хуулбар болон хамгаалалтын хувь үйлдэх;
6.2.7. үндэсний ном зүйг бүрдүүлэх, хөтлөх, тогтмол хэвлэн нийтлэх, үндэсний ном зүйн нэгдсэн мэдээллийн санг байгуулах, хөгжүүлэх;
6.2.8. Монгол Улсын нийтийн номын сангуудын сан хөмрөгийн ном зүй, байршлын мэдээллийг нэгтгэсэн төв каталогийг байгуулах, хөтлөх, харилцан мэдээлэл солилцох нөхцөлийг бүрдүүлэх;
6.2.9. сан хөмрөгийн хэвлэмэл, гар бичмэл, дуу, дүрс, бичлэг болон бусад эх материалыг хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу цахим хэлбэрт шилжүүлж, цахим сан хөмрөг бүрдүүлэх;
6.2.10. цахим хэлбэртэй бүтээлийн заавал авах хувийг хүлээн авах, бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, технологийн өөрчлөлтөөс үл хамааран урт хугацаанд ашиглах нөхцөлийг хангах;
6.2.11. цахим сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн, үнэн зөв, аюулгүй, хүртээмжтэй, урт хугацаанд ашиглах боломжтой байдлыг хангах хадгалалтын дижитал сан, нөөцлөлт болон сэргээх тогтолцоог бүрдүүлэх;
6.2.12. үндэсний сан хөмрөг, сан хөмрөг, үндэсний ном зүй, төв каталог болон бусад мэдээллийн санг хуульд заасан нөхцөл, журмын дагуу танхимаар болон цахимаар ашиглуулах;
6.2.13. иргэн, байгууллага, эрдэм шинжилгээ, боловсрол, соёлын байгууллагад ном зүй, лавлагаа, мэдээлэл, судалгааны үйлчилгээ үзүүлэх;
6.2.14. хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн болон мэдээлэл авахад бусад саад бэрхшээлтэй уншигчид зориулсан тохирох хэлбэр, технологи, орчин бүхий номын сангийн үйлчилгээ үзүүлэх, хөгжүүлэх;
6.2.15. үндэсний сан хөмрөгт тулгуурлан номын сан, ном зүй, баримтат өв, монгол судлал, эх бичиг, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт болон цахим хадгалалтын чиглэлээр эрдэм шинжилгээ, судалгаа хийх, судалгааны үр дүнг нийтэд түгээх;
6.2.16. хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор, ганц хувь болон тусгай хамгаалалт шаардах бүтээлийг судлах, хамгаалах, ашиглуулах тусгай дэглэм тогтоож мөрдүүлэх;
6.2.17. сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, бүртгэл, каталогжуулалт, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, цахимжуулалт болон үйлчилгээний чиглэлээр үндэсний стандарт, дүрэм, журам, аргачлал боловсруулахад мэргэжлийн дэмжлэг үзүүлэх, нийтийн бусад номын сантай хамтран ажиллах;
6.2.18. нийтийн болон орон нутгийн номын санг эрдэм шинжилгээ, судалгаа, мэргэжил, арга зүйн дэмжлэгээр хангах, номын сан хоорондын хамтын ажиллагаа, мэдээлэл солилцоо, нөөцийн хамтын ашиглалтыг зохицуулах;
6.2.19. номын сан, мэдээллийн ажилтны мэргэжил дээшлүүлэх, давтан сургах үйл ажиллагааг эрх бүхий боловсролын болон мэргэжлийн байгууллагатай хамтран зохион байгуулах;
6.2.20. номын сан хоорондын ном солилцоо, баримт хүргэлт, лавлагаа, мэдээллийн хамтарсан үйлчилгээг үндэсний хэмжээнд зохион байгуулах;
6.2.21. унших соёлыг хөхиүлэн дэмжих үндэсний хэмжээний хөтөлбөр, төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлэх;
6.2.22. үндэсний ой санамж, баримтат өв, монголын түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухааны ололтыг үзэсгэлэн, хэвлэл, цахим үйлчилгээ, боловсролын хөтөлбөр болон бусад хэлбэрээр сурталчлан таниулах;
6.2.23. гадаад улсын үндэсний номын сан, олон улсын болон бүс нутгийн номын сан, мэдээлэл, баримтат өвийн байгууллагатай хамтран ажиллах, бүтээл, мэдээлэл, мэргэжлийн туршлага солилцох, үндэсний соёл, соёлын өвийг сурталчлах хамтарсан төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх;
6.2.24. номын сангийн салбарын хөгжил, үндэсний сан хөмрөг, баримтат өвийн хадгалалт, хамгаалалт, хүртээмж болон цахим шилжилтийн асуудлаар төрийн байгууллагад судалгаа, мэдээлэл, мэргэжлийн санал, зөвлөмж хүргүүлэх;
6.2.25. хуульд заасан бусад чиг үүрэг.
6.3. Үндэсний номын сан энэ хуулийн 6.2-т заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлэхдээ сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, сонголт, ангилал, тодорхойлолт, хадгалалт, хамгаалалт, судалгаа болон ашиглалтын талаарх мэргэжлийн шийдвэрийг хууль тогтоомж, мэргэжлийн ёс зүй, стандарт, судалгаа, нотолгоонд үндэслэн бие даан гаргана.
6.4. Үндэсний номын сангийн үндсэн чиг үүргийг гэрээний үндсэн дээр бусдад бүхэлд нь шилжүүлэхийг хориглоно. Тодорхой ажил, үйлчилгээг бусдаар гүйцэтгүүлсэн нь тухайн чиг үүргийн хэрэгжилт, сан хөмрөгийн аюулгүй байдал, мэдээллийн нууцлалын төлөө хүлээх Үндэсний номын сангийн хариуцлагыг шилжүүлэх үндэслэл болохгүй.
7 дугаар зүйл. Үндэсний номын санг байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах
7.1. Үндэсний номын санг өөрчлөн байгуулах, татан буулгахыг хориглоно.
7.2. Үндэсний номын сангийн газар, барилга байгууламжийг өөр зориулалтаар ашиглах, бусдад шилжүүлэхийг хориглоно.
7.3. Үндэсний номын сангийн сан хөмрөгийг хувьчлах, худалдах, бэлэглэх, барьцаалах, үндсэн зориулалтаас нь өөрчлөхийг хориглоно;
8 дугаар зүйл. Зохион байгуулалтын бүтэц, нэгж
8.1. Үндэсний номын сангийн орон тооны дээд хязгаар, зохион байгуулалтын бүтэц, хуулийн этгээдийн дүрмийг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
8.2. Үндэсний номын сан хуульд заасан чиг үүргээ хэрэгжүүлэх зорилгоор төрөлжсөн сан хөмрөг, хадгалалтын төв, сэргээн засварлах лаборатори, цахим хадгалалтын төв, сургалт, судалгааны болон бусад төрөлжсөн нэгжтэй байна.
8.3. Үндэсний номын сангийн төрөлжсөн нэгжийг сан хөмрөгийн хэмжээ, төрөл, хадгалалт, хамгаалалтын нөхцөл, үйлчилгээний хүртээмж, бүс нутгийн хэрэгцээ, гамшгийн эрсдэл, техник, технологийн шаардлага болон төсөв, санхүүгийн нөхцөлийг харгалзан байгуулна.
8.4. Үндэсний номын сангийн сэргээн засварлах лаборатори нь гар бичмэл, барын болон сударчилсан ном, ховор, үнэт бүтээл, хэвлэлийн бүтээгдэхүүн, гэрэл зураг, газрын зураг, дуу, дүрс, бичлэг болон бусад баримтат өвийг оношлох, бэхжүүлэх, сэлбэн засах, сэргээн засварлах, хамгаалалтын хувь үйлдэх эрдэм шинжилгээний чиг үүрэг хэрэгжүүлнэ.
8.5. Үндэсний номын сан нь цахим хэлбэртэй болон цахим хэлбэрт шилжүүлсэн бүтээл, цахим мэдээллийг хүлээн авах, шалгах, бүртгэх, нөөцлөх, хамгаалах, сэргээх, технологийн өөрчлөлтөөс үл хамааран урт хугацаанд ашиглах боломжийг хангах цахим хадгалалтын төвтэй байна.
8.6. Цахим хадгалалтын төв нь үндэсний сан хөмрөгийн цахим эх хувь болон нөөц хувийг газар зүйн хувьд тусдаа, аюулгүй байршилд хадгалах, кибер аюулгүй байдал, мэдээллийн бүрэн бүтэн байдал, сэргээн босгох бэлэн байдлыг хангана.
8.7. Үндэсний номын сангийн хадгалалтын төв нь сан хөмрөгийн урт хугацааны хадгалалт, хамгаалалтын зориулалттай байх бөгөөд стандартын шаардлага хангасан орчин, аюулгүй байдал, гамшгийн эрсдэлийн хамгаалалт, хяналтын тогтолцоотой байна.
8.8. Хадгалалтын төв, сэргээн засварлах төв лаборатори, цахим хадгалалтын төв болон бусад төрөлжсөн нэгжийн бүтэц, чиг үүрэг, үйл ажиллагааны журмыг Үндэсний номын сангийн дүрмээр тогтооно.

ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ
САН ХӨМРӨГ, ЦАХИМ НОМЫН САН
9 дүгээр зүйл. Сан хөмрөгийн эрх зүйн байдал
9.1. Үндэсний номын сангийн үндэсний сан хөмрөг нь Монгол Улсын үндэсний ой санамж, оюуны болон соёлын өвийн салшгүй хэсэг, төрийн нийтийн зориулалттай өмч мөн.
9.2. Үндэсний сан хөмрөг нь нэгдмэл, хуваагдашгүй, байнгын хадгалалттай байна.
9.3. Үндэсний номын сангийн сан хөмрөг нь дараах төрөлтэй байна:
9.3.1.байнгын хадгалалттай үндэсний сан хөмрөг; 9.3.2.хамгаалалтын болон нөөц сан хөмрөг; 9.3.3.эрдэм шинжилгээ, судалгааны сан хөмрөг; 9.3.4.уншлага, мэдээлэл, үйлчилгээний сан хөмрөг; 9.3.5.цахим сан хөмрөг; 9.3.6.хууль болон Үндэсний номын сангийн дүрэмд заасан бусад төрөлжсөн сан хөмрөг.
9.4. Сан хөмрөгийн төрөл, зориулалт, бүртгэл, хадгалалт, хамгаалалт, ашиглалтын дэглэмийг тухайн бүтээлийн түүх, соёл, шинжлэх ухаан, урлаг, ном зүй, мэдээллийн ач холбогдол, ховор байдал, биет болон цахим шинж, хадгалалтын нөхцөлд үндэслэн Үндэсний номын сан тогтооно.
9.5. Сан хөмрөгөөс дараах бүтээлийг хасахыг хориглоно:
9.5.1.заавал авах хувиар бүрдүүлсэн бүтээлийн байнгын хадгалалтын хувь; 9.5.2.гар бичмэл, барын болон сударчилсан ном; 9.5.3.хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор болон ганц хувь бүтээл; 9.5.4.үндэсний түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухаан болон монгол судлалд холбогдох нөхөн орлуулах боломжгүй бүтээл; 9.5.5.хамгаалалтын хувь; 9.5.6.үндэсний сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн байдлыг хангахад зайлшгүй шаардлагатай бусад бүтээл.
9.6. Үндэсний сан хөмрөгөөс хасалт хийхдээ хувь үлдээхгүйгээр хасалт хийхийг хориглоно.
9.7. Үндэсний сан хөмрөгөөс бусад, уншлага, мэдээлэл, үйлчилгээний зориулалттай сан хөмрөгийн бүтээлд дараах үндэслэлээр хасалт хийж болно:
9.7.1.илүү хувь бөгөөд сан хөмрөгт цаашид хадгалах шаардлагагүй болсон; 9.7.2.мэдээллийн агуулга нь хуучирч, үйлчилгээ, судалгааны ач холбогдлоо алдсан; 9.7.3.нөхөн сэргээх боломжгүйгээр гэмтэж, ашиглах боломжгүй болсон; 9.7.4.сан хөмрөгт андуурч буюу давхар бүртгэсэн; 9.7.5.хуульд заасан бусад үндэслэл.
9.8. Энэ хуулийн 9.6-д заасан хасалтыг тухайн бүтээлийн түүх, соёл, шинжлэх ухаан, урлаг, ном зүй, мэдээллийн ач холбогдлыг үндэслэн Үндэсний номын сангийн захирлын шийдвэрээр хийнэ.
9.9. Сан хөмрөгөөс хассан боловч ашиглах боломжтой бүтээлийг төрийн болон орон нутгийн өмчийн бусад номын санд шилжүүлэхэд тэргүүн ээлжид санал болгоно.
9.10. Хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор, ганц хувь болон тусгай хамгаалалт шаардлагатай бүтээлийг эх хувиар ашиглуулахыг хязгаарлаж, хамгаалалтын, хуулбар болон цахим хувиар ашиглуулж болно.
9.11. Сан хөмрөгийн бүтээлийн бүртгэл, үнэлгээ, тооллого, төрөл хооронд шилжүүлэх, хасалт хийх, бусад номын санд шилжүүлэх журмыг энэ хууль болон холбогдох бусад хуульд нийцүүлэн соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
10 дугаар зүйл. Үндэсний номын санд заавал авах хувь
10.1. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хэвлэн нийтэлсэн, үйлдвэрлэсэн, эсхүл нийтэд түгээсэн хэвлэмэл болон хэвлэмэл бус бүтээлийг сан хөмрөг, үндэсний ном зүйд бүрэн бүрдүүлэх зорилгоор Үндэсний номын санд заавал хүлээлгэн өгнө.
10.2. Заавал авах хувийг бүтээлийг нийтэд түгээж эхэлсэн өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор үнэ төлбөргүй хүлээлгэн өгнө.
10.3. Үндэсний номын санд заавал авах хувийг хүлээлгэн өгөөгүй бүтээлийг бусад номын сан худалдаж авахыг хориглоно.
10.3. Заавал авах хувийг дараах дарааллаар хэрэгжүүлнэ:
10.3.1.Монгол Улсад бүртгэлтэй хэвлэн нийтлэгч; 10.3.2.хэвлэн нийтлэгч нь Монгол Улсад бүртгэлгүй, тодорхойгүй, эсхүл үүргээ биелүүлэх боломжгүй бол Монгол Улсад тухайн бүтээлийг үйлдвэрлэсэн этгээд; 10.3.3.төрийн байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд, их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага өөрөө буюу өөрийн захиалга, санхүүжилтээр хэвлэн нийтэлсэн бол тухайн байгууллага; 10.3.4.зохиогч бүтээлээ өөрөө хэвлэн нийтэлсэн бол зохиогч; 10.3.5.энэ хуулийн 10.3.1-10.3.4-т заасан этгээд байхгүй бол Монгол Улсад тухайн бүтээлийг анх нийтэд түгээсэн этгээд.
10.4. Нэг бүтээлд энэ хуулийн 10.3-т заасан хэд хэдэн этгээд хамаарах бол заавал авах хувьтай холбоотой үүргийг жагсаалтын эхэнд байгаа этгээд хүлээнэ.
10.5. Заавал авах хувийн тоог дараах байдлаар тогтооно:
10.5.1.хэвлэмэл болон бусад биет тээгчтэй бүтээл тус бүрээс хоёр хувь; 10.5.2.улсын төсөв, гадаадын зээл, тусламж болон төрийн байгууллагын хөрөнгөөр бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн санхүүжүүлж хэвлүүлсэн бүтээл тус бүрээс таван хувь; 10.5.3.эрдмийн зэрэг горилсон бүтээлээс нэг хэвлэмэл хувь, нэг цахим хувь; 10.5.4.хязгаарлагдмал тоогоор бүтээсэн, өндөр өртөгтэй, тусгай зориулалтын, эсхүл дахин үйлдвэрлэх боломжгүй бүтээлээс нэг хувь.
10.7. Нэг бүтээлийг хэвлэмэл, цахим, дуу, дүрс бичлэг болон бусад ялгаатай хэлбэр, хувилбараар нийтэлсэн бол хэлбэр, хувилбар бүрийг тусдаа бүтээлд тооцож, холбогдох хувийг хүлээлгэн өгнө.
10.8. Дахин хэвлэл нь агуулга, бүтэц, хэл, орчуулга, тайлбар, зураглал, хэвлэлийн мэдээлэл болон бусад шинжээр өмнөх хэвлэлээс ялгаатай бол заавал авах хувьд хамаарна. Өөрчлөлтгүй нэмэлт хэвлэлийг дахин хүлээлгэн өгөхгүй.
10.9. Заавал авах биет хувь нь худалдах, түгээх зориулалттай хувьтай чанар, агуулга, иж бүрдэл, хавсралт, сав баглаа боодлын хувьд адил байна.
10.9. Заавал авах хувьд дараах мэдээллийг дагалдуулна:
10.9.1.бүтээлийн нэр, зохиогч, орчуулагч, редактор зэрэг мэдээлэл; 10.9.2.хэвлэн нийтлэгч, үйлдвэрлэгч, захиалагч, санхүүжүүлэгчийн нэр, хаяг, холбоо барих мэдээлэл; 10.9.3.хэвлэсэн, нийтэлсэн газар, огноо, хэвлэлийн дугаар, хувилбар, хэвлэсэн тоо; 10.9.4.олон улсын стандарт дугаар, улсын бүртгэлийн болон бусад таних дугаар; 10.9.5.бүтээлийн хэл, төрөл, сэдэв, техникийн хэлбэр; 10.9.6.эрх эзэмшигч болон ашиглалтын нөхцөлийн мэдээлэл; 10.9.7.хууль болон холбогдох стандартад заасан бусад мэдээлэл.
10.11. Үндэсний номын сан заавал авах хувийг хүлээн авч, шаардлага хангасан эсэхийг шалган, хүлээн авсныг нотолсон цахим, эсхүл цаасан баримт олгоно.
10.12. Заавал авах хувийг Үндэсний номын санд хүргүүлэхтэй холбоотой зардлыг үүрэг хүлээсэн этгээд хариуцна.
10.13. Цөөн тоогоор үйлдвэрлэсэн, өндөр өртөгтэй, өвөрмөц хэлбэртэй бүтээлийн хувийн тоог бууруулах, цахим болон чанарын шаардлага хангасан хуулбараар орлуулах асуудлыг Үндэсний номын сан үүрэг хүлээсэн этгээдийн хүсэлтийг үндэслэн шийдвэрлэж болно.
11 дүгээр зүйл. Заавал авах цахим хувь
11.1. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт цахим хэлбэрээр нийтэлсэн, нийтэд түгээсэн, эсхүл Монгол Улсад бүртгэлтэй этгээдээс нийтэлсэн цахим хэлбэрээр бүтээсэн бүтээлийн хадгалалтын нэг хувийг Үндэсний номын санд үнэ төлбөргүй хүлээлгэн өгнө.
11.2. Заавал авах цахим хувийг бүтээлийг нийтэд анх түгээсэн өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор хүлээлгэн өгнө.
11.3. Заавал авах цахим хувь дараах шаардлага хангасан байна:
11.3.1.нийтэд түгээсэн хувилбарын агуулга, бүтэц, үйлдлийг бүрэн агуулсан байх; 11.3.2.хадгалалт, бүрэн бүтэн байдлын шалгалт, нөөцлөлт, сэргээлт, формат шилжүүлэлтэд саад учруулах нууц үг, хугацааны хязгаарлалт, шифрлэлт болон хамгаалалтын бусад хэрэгсэл агуулаагүй байх; 11.3.3.хөнөөлтэй код, хэрэглэгчийн зөвшөөрөлгүй мэдээлэл цуглуулах болон мэдээллийн системийн аюулгүй байдалд эрсдэл учруулах бүрэлдэхүүнгүй байх; 11.3.4.Үндэсний номын сангаас тогтоосон хадгалалтын формат, чанар, иж бүрдэл, нэршлийн шаардлагыг хангасан байх.
11.4. Цахим хувьд энэ хуулийн 10.9-д зааснаас гадна дараах техникийн өгөгдлийг дагалдуулна:
11.4.1.файлын формат, хэмжээ, хувилбар, үүсгэсэн огноо; 11.4.2.файлыг нээх, унших, ажиллуулахад шаардлагатай программ хангамж, үйлдлийн орчин; 11.4.3.цахим эрхийн удирдлага болон техникийн хамгаалалтын талаарх мэдээлэл; 11.4.4.холбоос, хавсралт болон бусад бүрэлдэхүүний мэдээлэл; 11.4.5.хадгалах, хуулбарлах, шилжүүлэх болон ашиглуулахтай холбоотой эрхийн мэдээлэл.
11.5. Цахим бүтээлийн агуулга, бүтэц, үйлдэл, формат, хувилбарт мэдэгдэхүйц өөрчлөлт оруулсан бол шинэ хувилбарыг нийтэлснээс хойш 30 хоногийн дотор дахин хүлээлгэн өгнө.
11.6. Тогтмол шинэчлэгддэг мэдээллийн сан, цахим хэвлэл, динамик бүтээл, программ хангамж болон агуулгыг хүлээлгэн өгөх давтамж, хэлбэрийг Үндэсний номын сан тухайн бүтээлийн онцлогийг харгалзан тогтооно.
11.7. Заавал авах цахим хувийг Үндэсний номын санд хүлээлгэн өгсөн нь тухайн бүтээлийн зохиогчийн эрх, ашиглах онцгой эрх болон өмчлөх бусад эрхийг Үндэсний номын санд шилжүүлсэнд тооцогдохгүй.
11.8. Үндэсний номын сан заавал авах цахим бүтээлийг дараах зорилгоор эрх эзэмшигчийн нэмэлт зөвшөөрөлгүйгээр хадгалж, техникийн хувьд боловсруулж болно:
11.8.1.байнгын хадгалалт, хамгаалалт; 11.8.2.бүрэн бүтэн байдлыг шалгах; 11.8.3.хамгаалалтын болон нөөц хувь үүсгэх; 11.8.4.гэмтсэн, устсан мэдээллийг сэргээх; 11.8.5.технологийн өөрчлөлтөд нийцүүлэн формат шилжүүлэх; 11.1.6.мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах.
11.9. Цахим бүтээлийг нийтэд ашиглуулах нөхцөлийг Зохиогчийн эрхийн тухай хууль, эрх эзэмшигчтэй байгуулсан гэрээ болон холбогдох хууль, журамд заасан бусад үндэслэлээр тогтооно.
11.10. Үндэсний номын сан нийтэд ашиглуулах эрхгүй хүлээн авсан цахим бүтээлийг зөвшөөрөлгүй хуулбарлах, дамжуулах, татаж авах боломжийг хязгаарласан техник, зохион байгуулалтын арга хэмжээ авна.
12 дугаар зүйл. Заавал авах хувийн үүргийн биелэлт
12.1. Үндэсний номын сан заавал авах хувийн үүргийн биелэлтийг бүртгэх, хянах цахим мэдээллийн сантай байна.
12.2. Үндэсний номын сан заавал авах хувьд хамаарах боловч хүлээлгэн өгөөгүй, дутуу өгсөн, хугацаа хэтрүүлсэн, эсхүл чанар, иж бүрдэл, техникийн шаардлага хангаагүй болохыг тогтоосон бол үүрэг хүлээсэн этгээдэд цахим болон бичгээр мэдэгдэл хүргүүлнэ.
12.3. Энэ хуулийн 12.2-т заасан мэдэгдэлд дараах мэдээллийг тусгана:
12.3.1.хүлээлгэн өгөх бүтээлийн нэр, хэлбэр, хувилбар, тоо; 12.3.2.зөрчигдсөн үүрэг, түүний хууль зүйн үндэслэл; 12.3.3.үүргийг нөхөн биелүүлэх хугацаа; 12.3.4.хүлээлгэн өгөх хаяг, цахим суваг, техникийн шаардлага; 12.3.5.үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд үүсэх хууль зүйн үр дагавар.
12.4. Үүрэг хүлээсэн этгээд мэдэгдлийг хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор заавал авах хувийг нөхөн хүлээлгэн өгөх, дутуу хувийг гүйцээх, шаардлага хангаагүй хувийг солих зэргээр зөрчлийг арилгана.
12.5. Үүрэг хүлээсэн этгээд хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар энэ хуулийн 12.4-т заасан хугацаанд үүргээ биелүүлэх боломжгүй бол хугацаа дуусахаас өмнө үндэслэл бүхий хүсэлт гаргаж болно. Үндэсний номын сан нөхцөл байдлыг харгалзан хугацааг нэг удаа 15 хүртэл хоногоор сунгаж болно.
12.6. Үндэсний номын сан заавал авах хувийн үүргийн биелэлтийг хянах зорилгоор хуульд заасан хүрээнд дараах мэдээллийг холбогдох байгууллагатай цахим хэлбэрээр солилцох ажлыг зохион байгуулна:
12.6.1.хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, хэвлэн нийтлэгч, үйлдвэрлэгчийн бүртгэл; 12.6.2.олон улсын стандарт номын дугаар /ISBN/, олон улсын стандарт цувралын дугаар /ISSN/ болон бусад таних дугаарын бүртгэл; 12.6.3.зохиогчийн эрх болон холбогдох эрхийн бүртгэлийн нийтэд нээлттэй мэдээлэл; 12.6.4.улсын болон орон нутгийн төсөв, гадаадын зээл, тусламж, төрийн худалдан авах ажиллагааны хөрөнгөөр санхүүжүүлсэн хэвлэлийн бүтээгдэхүүний мэдээлэл; 12.6.5.эрдмийн зэрэг хамгаалсан бүтээлийн бүртгэл; 12.6.6.хуульд заасан бусад мэдээлэл.
12.7. Төрийн байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд хэвлэлийн бүтээгдэхүүн захиалах, худалдан авах, санхүүжилтийн гүйцэтгэлийг хүлээн авахдаа заавал авах хувийг Үндэсний номын санд хүлээлгэн өгсөн тухай баталгааг шалгана.
12.8. Төсвийн хөрөнгөөр хэвлүүлсэн бүтээлийн заавал авах хувийг хүлээлгэн өгөөгүй бол захиалагч байгууллага гэрээний гүйцэтгэлийг бүрэн хүлээн авсанд тооцохгүй.
12.9. Үүрэг хүлээсэн этгээд мэдэгдэлд заасан хугацаанд үүргээ биелүүлээгүй бол Үндэсний номын сан:
22.9.1.зөрчлийн талаарх мэдээллийг эрх бүхий байгууллагад хүргүүлэх; 22.9.2.тухайн бүтээлийг зах зээлээс худалдан авч нөхөн бүрдүүлэх; 22.9.3.нөхөн бүрдүүлэхэд гарсан бодит зардлыг үүрэг хүлээсэн этгээдээр төлүүлэхээр шаардах; 22.9.4.хуульд заасан бусад арга хэмжээ авах эрхтэй
12.10. Заавал авах хувийг хугацаанд нь хүлээлгэн өгөөгүй, дутуу өгсөн, шаардлага хангаагүй хувь өгсөн, эсхүл хуурамч, дутуу мета өгөгдөл ирүүлсэн хүн, хуулийн этгээдэд Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
12.11. Хариуцлага хүлээлгэсэн нь заавал авах хувийг нөхөн хүлээлгэн өгөх, дутуу хувийг гүйцээх, шаардлага хангаагүй хувийг солих болон учруулсан зардлыг нөхөн төлөх үүргээс чөлөөлөх үндэслэл болохгүй.
12.12. Заавал авах хувийг хүлээн авах, бүртгэх, цахим өгөгдлийн бүтэц, биет болон цахим хувийн чанар, формат, дамжуулах суваг, техникийн шаардлага, үүргийн биелэлтийг хянах журмыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
13 дугаар зүйл. Худалдан авах давуу эрх
13.1. Монгол Улсын түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухаан, уран зохиол, шашин, уламжлал болон монгол судлалд онцгой ач холбогдол бүхий дараах баримтат өвийг худалдах тохиолдолд Үндэсний номын сан дуудлага худалдааны ижил үнэ, нөхцөлөөр тэргүүн ээлжид худалдан авах давуу эрхтэй:
13.1.1.эртний болон ховор ном, судар, гар бичмэл, барын ном; 13.1.2.ганц хувь болон нөхөн бүрдүүлэх боломжгүй хэвлэлийн бүтээгдэхүүн; 13.1.3.зохиолч, эрдэмтэн, төр, нийгэм, соёлын нэрт зүтгэлтний гар бичмэл, захидал, тэмдэглэл болон хувийн архивын баримт; 13.1.4.түүх, соёл, шинжлэх ухаан, ном зүйн онцгой ач холбогдол бүхий хувийн номын сан, цуглуулга; 13.1.5.газрын зураг, ноoт, гэрэл зураг, зурагт хуудас, дуу, дүрс бичлэг болон мэдээлэл тээгч бусад ховор эх баримт; 13.1.6.Монгол Улсаас гаралтай боловч үндэсний сан хөмрөгт байхгүй, эсхүл дутуу байгаа баримтат өв; 13.1.7.хуульд заасан бусад баримтат өв.
13.2. Энэ хуулийн 13.1-д заасан баримтат өвийг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт дуудлага худалдаагаар худалдах гэж байгаа өмчлөгч, дуудлага худалдаа зохион байгуулагч нь дуудлага худалдаа явуулах өдрөөс 30-аас доошгүй хоногийн өмнө Үндэсний номын сан болон соёлын өвийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэнэ.
13.3. Энэ хуулийн 13.2-т заасан мэдэгдэлд дараах мэдээлэл, баримт бичгийг хавсаргана:
13.3.1.баримтат өвийн нэр, төрөл, тоо хэмжээ, бүрдэл; 13.3.2.зохиогч, бүтээгч, хэвлэсэн болон бүтээсэн газар, он цаг; 13.3.3.гарал үүсэл, өмчлөх эрхийг нотлох баримт; 13.3.4.бүртгэл, зэрэглэл, үнэлгээний талаарх мэдээлэл; 13.3.5.биет байдал, хадгалалт, хамгаалалтын нөхцөл, гэмтлийн тодорхойлолт; 13.3.6.эхлэх үнэ болон худалдах бусад нөхцөл; 13.3.7.гэрэл зураг, цахим хуулбар болон таньж тодорхойлоход шаардлагатай бусад мэдээлэл.
13.4. Үндэсний номын сан мэдэгдэл хүлээн авсны дараа тухайн баримтат өвийн жинхэнэ байдал, гарал үүсэл, түүх, соёл, шинжлэх ухаан, ном зүйн ач холбогдол, ховор байдал, бүрдэл, хадгалалтын төлөв болон үндэсний сан хөмрөгт байгаа эсэхийг мэргэжлийн комиссоор үнэлүүлнэ.
13.5. Энэ хуулийн 13.4-т заасан мэргэжлийн комиссын бүрэлдэхүүнд номын сан, архив, музей, соёлын өв, түүх, хэл шинжлэл, эх бичиг, ном зүй, сэргээн засварлалт болон хөрөнгийн үнэлгээний мэргэжилтнийг оролцуулна.
13.6. Үндэсний номын сан шууд хэлцлээр худалдан авах баримтат өвийн зах зээлийн үнийг соёлын өвийн үнэлгээ хийх эрх бүхий мэргэжлийн зөвлөл, эсхүл хараат бус, тусгай зөвшөөрөл бүхий хөрөнгийн үнэлгээчнээр тогтоолгон, мэргэжлийн комиссын дүгнэлт гаргуулна.
13.7. Хараат бус үнэлгээ хийх этгээд нь тухайн баримтат өвийн өмчлөгч, худалдагч, зуучлагч, дуудлага худалдаа зохион байгуулагч болон худалдан авах шийдвэр гаргах этгээдтэй ашиг сонирхлын зөрчилгүй байна.
13.8. Дуудлага худалдаа зохион байгуулагч дуудлага худалдаа дууссанаас хойш ажлын хоёр өдрийн дотор хамгийн өндөр санал болгосон үнэ, төлбөрийн нөхцөл болон худалдан авагчид тавьсан бусад нөхцөлийг Үндэсний номын санд мэдэгдэнэ.
13.9. Үндэсний номын сан энэ хуулийн 13.8-д заасан мэдэгдлийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор дуудлага худалдаагаар тогтоосон хамгийн өндөр үнэ болон түүнтэй ижил бусад нөхцөлөөр худалдан авах давуу эрхээ хэрэгжүүлэх эсэхээ шийдвэрлэж, өмчлөгч болон дуудлага худалдаа зохион байгуулагчид мэдэгдэнэ.
13.10. Үндэсний номын сан энэ хуулийн 13.9-д заасан хугацаанд хариу мэдэгдээгүй бол тухайн худалдаанд давуу эрхээ хэрэгжүүлэхээс татгалзсанд тооцно.
13.11. Үндэсний номын сан давуу эрхээ хэрэгжүүлэхээр шийдвэрлэсэн бол дуудлага худалдаагаар хамгийн өндөр үнэ санал болгосон этгээдийн үнийн санал болон худалдааны бусад нөхцөлийг дордуулахгүйгээр тухайн баримтат өвийг худалдан авна.
13.12. Давуу эрхийг хэрэгжүүлэхдээ дуудлага худалдаагаар тогтоосон үнээс өндөр үнэ санал болгох, худалдагчид нэмэлт төлбөр, давуу байдал олгохыг хориглоно.
13.13. Түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйл болон Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуульд тусгайлан заасан бусад соёлын өвийг худалдах, худалдан авахад энэ хууль болон Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн аль илүү нарийвчилсан, өндөр шаардлага тогтоосон зохицуулалтыг баримтална.
13.14. Гарал үүсэл, өмчлөх эрх нь тогтоогдоогүй, хууль бусаар олж авсан байж болзошгүй, эрэн сурвалжилж байгаа, улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлсэн, эсхүл худалдахыг хуулиар хориглосон баримтат өвийг Үндэсний номын сан худалдан авахыг хориглоно.
13.15. Үндэсний номын сангийн худалдан авах давуу эрхийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлыг улсын төсөв, хандив, тусламж, зориулалтын сан болон хуульд хориглоогүй бусад эх үүсвэрээс санхүүжүүлнэ.
13.16. Онцгой ач холбогдол бүхий баримтат өвийг шуурхай худалдан авахад зориулсан зардлыг Үндэсний номын сангийн жилийн төсөвт тусгайлан төлөвлөж болно.
13.17. Худалдан авсан баримтат өвийг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор үндэсний сан хөмрөг болон соёлын өвийн холбогдох бүртгэл, мэдээллийн санд бүртгэж, хадгалалт, хамгаалалтын дэглэм тогтооно.
13.18. Энэ зүйлд заасан мэргэжлийн дүгнэлт гаргах, хараат бус үнэлгээ хийх, давуу эрх хэрэгжүүлэх болон баримтат өв хүлээн авах журмыг Засгийн газар батална.
14 дүгээр зүйл. Үндэсний сан хөмрөгийн нөхөн бүрдүүлэлт
14.1. Үндэсний номын сан үндэсний сан хөмрөгт байхгүй, дутуу, гэмтсэн, устсан, үрэгдсэн, эсхүл бүрдэл нь гүйцээгүй бөгөөд Монгол Улсын түүх, хэл, бичиг үсэг, соёл, шинжлэх ухаан, утга зохиол, монгол судлал, үндэсний ой санамжид ач холбогдол бүхий бүтээлийг сурвалжлан олж, нөхөн бүрдүүлнэ.
14.2. Нөхөн бүрдүүлэлтийг дараах хэлбэрээр хэрэгжүүлнэ:
14.2.1.эх бүтээлийг худалдан авах; 14.2.2.бэлэг, хандив, өв залгамжлал болон гэрээслэлээр хүлээн авах; 14.2.3.дотоод, гадаадын номын сан, архив, музей, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай солилцох; 14.2.4.эх бүтээлийн баталгаажуулсан хуулбар, бичил дүрс, гэрэл зураг, цахим хувийг авах; 14.2.5.эрх эзэмшигч, өмчлөгчтэй гэрээ байгуулж хуулбарлан авах, цахим хэлбэрт шилжүүлэх; 14.2.6.хуульд заасан бусад хэлбэр.
14.3. Нөхөн бүрдүүлэх бүтээлийг дараах шалгуураар эрэмбэлнэ:
14.3.1.үндэсний түүх, соёл, шинжлэх ухаан, хэл, бичиг үсэг, монгол судлалын ач холбогдол; 14.3.2.ховор, ганц хувь болон нөхөн орлуулах боломжгүй байдал; 14.3.3.устах, гэмтэх, үрэгдэх, хууль бусаар худалдах, гадагш шилжих эрсдэл; 14.3.4.үндэсний сан хөмрөгт байхгүй буюу бүрдэл дутуу байдал; 14.3.5.судалгаа, боловсрол, олон нийтийн ашиглалтын хэрэгцээ; 14.3.6.худалдан авах, хуулбарлах, хадгалах, хамгаалах нийт зардал; 14.3.7.хууль ёсны гарал үүсэл, өмчлөх эрхийн тодорхой байдал.
14.4. Засгийн газар гадаад улсад байгаа Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол хэл, бичиг үсэг, түүх, соёл, шинжлэх ухаан, монгол судлалд холбогдох баримтат өвийг сурвалжлан олох, бүртгэх, эх хувь, хуулбар болон цахим хувийг нөхөн бүрдүүлэх үндэсний төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжилтийг санхүүжүүлнэ.
14.5. Энэ хуулийн 14.4-т заасан үндэсний төлөвлөгөөнд дараах арга хэмжээг тусгана:
14.5.1.гадаад улсад байгаа баримтат өвийн байршил, өмчлөл, хадгалалтын төлөв байдлыг судалж, нэгдсэн бүртгэл үүсгэх; 14.5.2.эх бүтээлийг худалдан авах, эх оронд нь буцаан авах боломжийг судлах; 14.5.3.эх бүтээлийг шилжүүлэх боломжгүй бол чанарын шаардлага хангасан хуулбар, бичил дүрс болон цахим хувийг авах; 14.5.4.гадаадын номын сан, архив, музей, их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай хамтарсан цахимжуулалт, судалгааны төсөл хэрэгжүүлэх; 14.5.5.нөхөн бүрдүүлсэн бүтээлийг бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, судлах, нийтэд таниулах; 14.5.6.олон улсын гэрээ, хэлэлцээр байгуулах, мэргэжилтэн солилцох, техникийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх.
14.6. Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газар нь тухайн улсад байгаа энэ хуулийн 14.4-т заасан баримтат өвийг илрүүлэх, холбогдох байгууллага, өмчлөгчтэй харилцаа тогтооход дэмжлэг үзүүлж, мэдээллийг Үндэсний номын сан болон холбогдох төрийн байгууллагад хүргүүлнэ.
14.7. Төрийн болон төрийн бус байгууллага, их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага, судлаач гадаад улсад судалгааны ажлаар ажиллахдаа илрүүлсэн энэ хуулийн 14.4-т заасан бүтээлийн талаарх мэдээллийг Үндэсний номын санд сайн дурын үндсэн дээр хүргүүлж болно.
14.8. Нөхөн бүрдүүлэхдээ бүтээлийн гарал үүсэл, өмчлөх эрх, хилээр нэвтрүүлсэн байдал болон олж авсан эх үүсвэрийн хууль ёсны байдлыг шалгана. Хулгайлагдсан, хууль бусаар олж авсан, хууль бусаар хил нэвтрүүлсэн, эсхүл өмчлөх эрхийн маргаантай бүтээлийг худалдан авахыг хориглоно.
14.9. Хуулбар, цахим хувийг нөхөн бүрдүүлэхдээ өмчлөгч, эзэмшигч болон зохиогчийн эрх, хуулбарын ашиглалт, нийтэд хүргэх нөхцөлийг гэрээгээр тодорхойлно.
14.10. Үндэсний сан хөмрөгийг нөхөн бүрдүүлэх журмыг энэ хуульд нийцүүлэн соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
15 дугаар зүйл. Үндэсний сан хөмрөгийн бүртгэл, тооллого
15.1. Үндэсний номын сан үндэсний сан хөмрөгийн бүтээл бүрийг хүлээн авсан даруйд нэгдсэн бүртгэл, мэдээллийн санд бүртгэж, давтагдашгүй таних дугаар олгоно.
15.2. Үндэсний сан хөмрөгийн бүртгэлд дараах мэдээллийг тусгана:
15.2.1.бүтээлийн ном зүй, агуулга, хэлбэр, төрөл болон биет шинжийн мэдээлэл; 15.2.2.зохиогч, бүтээгч, хэвлэн нийтлэгч, үйлдвэрлэсэн болон нийтэлсэн газар, хугацаа; 15.2.3.олж авсан арга, эх сурвалж, огноо, үнэ болон санхүүжилтийн эх үүсвэр; 15.2.4.өмнөх өмчлөл, эзэмшил, гарал үүсэл болон холбогдох нотлох баримт; 15.2.5.соёлын өвийн бүртгэл, зэрэглэл, үнэлгээ; 15.2.6.хадгалалтын байршил, хөдөлгөөн, ашиглалт, түр шилжүүлэлт; 5.2.7.биет төлөв байдал, гэмтэл, сэргээн засварлалт, хамгаалалтын арга хэмжээ; 15.2.8.цахим хувийн формат, хэмжээ, бүрэн бүтэн байдлын хяналтын утга, нөөц хувийн байршил; 15.2.9.ашиглалт, нууцлал, зохиогчийн эрх болон бусад хязгаарлалт; 15.2.10.хууль болон холбогдох стандартад заасан бусад мэдээлэл.
15.3. Үндэсний сан хөмрөгийн бүтээлийг хүлээн авах, хадгалалтын байр хооронд шилжүүлэх, уншлага, үзэсгэлэн, судалгаа, сэргээн засварлалтад олгох, гадагш түр шилжүүлэх болон буцаан хүлээн авах хөдөлгөөн бүрийг тухай бүр бүртгэнэ.
15.4. Үндэсний сан хөмрөгийн нэгдсэн бүртгэлийг цаасан болон цахим хэлбэрээр давхар хөтөлж, бүртгэлийн мэдээллийн бүрэн бүтэн, үнэн зөв, аюулгүй, сэргээн ашиглах боломжтой байдлыг хангана.
15.5. Үндэсний сан хөмрөгийн тооллогыг эрсдэлд суурилсан дараах хэлбэрээр зохион байгуулна:
15.5.1.хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор, ганц хувь болон тусгай хамгаалалттай бүтээлд жил бүр; 15.5.2.эрсдэл өндөртэй, идэвхтэй хөдөлгөөнтэй сан хөмрөгт хоёр жил тутам; 15.5.3.бусад сан хөмрөгт хэсэгчилсэн, үргэлжилсэн тооллого хийж, нийт сан хөмрөгийг таван жилийн хугацаанд нэгээс доошгүй удаа бүрэн хамруулах; 15.5.4.эд хөрөнгө хариуцсан ажилтан солигдох, хадгалалтын байр нүүлгэн шилжүүлэх, гамшиг, осол, хулгай, хууль бус нэвтрэлт гарсан, бүтцийн өөрчлөлт хийсэн тохиолдолд ээлжит бус тооллого хийх.
15.6. Тооллогоор үндэсний сан хөмрөгийн бүртгэл, бодит үлдэгдэл, байршил, иж бүрдэл, биет төлөв байдал, хамгаалалтын болон цахим хувийн бүрэн бүтэн байдлыг тулган шалгана.
15.7. Тооллогын дүнгээр илэрсэн зөрүү, гэмтэл, бүртгэлийн алдааг акт үйлдэн баримтжуулж, шалтгаан, хариуцлага, авах арга хэмжээг тодорхойлно.
15.8. Үндэсний сан хөмрөгийн бүтээл алдагдсан, хулгайлагдсан, солигдсон, гэмтсэн, устсан, эсхүл бүрэн бүтэн байдал нь алдагдсан болохыг илрүүлсэн ажилтан нэн даруй сан хөмрөг хариуцсан нэгжийн удирдлага болон Үндэсний номын сангийн захиралд мэдэгдэнэ.
15.9. Үндэсний номын сан энэ хуулийн 15.8-д заасан мэдээллийг хүлээн авмагц дараах арга хэмжээ авна:
15.9.1.тухайн хадгалалтын болон бүртгэлийн хөдөлгөөнийг түр зогсоож, ул мөр, нотлох баримтыг хамгаалах; 15.9.2.ээлжит бус тооллого, дотоод шалгалт явуулах; 15.9.3.гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй бол цагдаагийн болон эрх бүхий бусад байгууллагад нэн даруй мэдэгдэх; 15.9.4.соёлын өвд бүртгэлтэй бүтээл бол соёлын өвийн бүртгэл, мэдээллийн сан болон холбогдох байгууллагад мэдэгдэх; 15.9.5.олон улсад эрэн сурвалжлах шаардлагатай бол эрх бүхий байгууллагаар дамжуулан холбогдох олон улсын байгууллагад мэдээлэх; 15.9.6.дахин давтагдахаас сэргийлэх арга хэмжээ авах.
15.10. Үндэсний сан хөмрөгийн нэгдсэн бүртгэл, гарал үүслийн мэдээлэл, хөдөлгөөн, тооллого, алдагдал, гэмтлийн талаарх баримтыг байнга хадгална. Бүтээл алдагдсан, устсан нь түүний бүртгэлийг устгах үндэслэл болохгүй.
15.11. Үндэсний сан хөмрөгийн бүртгэл, хөдөлгөөн, тооллого, алдагдлыг мэдээлэх журмыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
16 дугаар зүйл. Үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалт, хамгаалалт
16.1. Үндэсний номын сан үндэсний сан хөмрөгийг тухайн бүтээлийн материал, хэлбэр, насжилт, үнэ цэн, биет төлөв байдал, ашиглалт болон эрсдэлийн түвшинд тохирсон орчин, горим, тоног төхөөрөмж бүхий зориулалтын байр, хадгалалтын санд хадгална.
16.2. Үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалтын орчин нь дараах шаардлагыг хангасан байна:
16.2.1.температур, харьцангуй чийгшил, гэрэл, агаарын чанар, тоосжилтыг тогтоосон түвшинд тогтвортой барьж, байнга хянах; 16.2.2.гал, ус, үер, газар хөдлөлт, хортон шавж, хөгц, химийн болон биологийн бохирдлоос хамгаалах; 16.2.3.хууль бус нэвтрэлт, хулгай, солих, гэмтээхээс хамгаалсан хандалтын хяналт, дохиолол, дүрс бичлэг болон хамгаалалтын тогтолцоотой байх; 16.2.4.техникийн саатал, цахилгаан тасалдал болон инженерийн шугам сүлжээний гэмтлийн үед нөөц эх үүсвэртэй байх; 16.2.5.гамшгийн үед нүүлгэн шилжүүлэх, авран хамгаалах зохион байгуулалттай байх; 16.2.6.үндэсний болон олон улсын хадгалалт, хамгаалалтын стандартын шаардлагыг хангасан байх.
16.3. Үндэсний номын сан үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалт, хамгаалалтын эрсдэлийн үнэлгээг гурван жилээс доошгүй хугацаанд нэг удаа, түүнчлэн барилга байгууламж, хадгалалтын орчин, технологид томоохон өөрчлөлт орсон, эсхүл гамшиг, осол гарсан тохиолдолд тухай бүр хийнэ.
16.4. Үндэсний номын сан үндэсний сан хөмрөгийн хамгаалалтын болон нөөц хувийг үндсэн сан хөмрөг байрлаж байгаа барилгад нэгэн зэрэг нөлөөлөх гамшиг, ослын эрсдэлээс ангид, газар зүйн хувьд тусгаарласан, аюулгүй байршилд хадгална.
16.5. Цахим сан хөмрөгийн эх болон нөөц хувийг хоёроос доошгүй тусдаа байршилд хадгалж, мэдээллийн бүрэн бүтэн байдлыг тогтмол шалгах, автомат нөөцлөх, сэргээн ашиглах туршилт хийх, формат болон хадгалалтын төхөөрөмжийг технологийн өөрчлөлтөд нийцүүлэн шинэчлэх арга хэмжээ авна.
16.6. Хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор, ганц хувь бүтээл болон дотоод, гадаадын үзэсгэлэн, судалгаа, сэргээн засварлалтад түр шилжүүлж байгаа бүтээлийг эрсдэлийн үнэлгээ, мэргэжлийн үнэлгээнд үндэслэн даатгуулна.
16.7. Үндэсний сан хөмрөгийг сэргээн засварлах, цахимжуулах, үзэсгэлэнд оролцуулах, судлуулах, эсхүл бусад зорилгоор түр шилжүүлэхдээ түүний биет төлөв байдал, иж бүрдэл, үнэлгээ, сав баглаа боодол, тээвэрлэлт, даатгал, хамгаалалт болон буцаан хүлээн авах нөхцөлийг баримтжуулна.
16.8. Үндэсний сан хөмрөгийн сэргээн засварлалт, хуулбар, хадгалалт, хамгаалалт, эрсдэлийн үнэлгээ, гамшгийн бэлэн байдал, нөөц хадгалалт болон түр шилжүүлэлтийн журмыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
17 дугаар зүйл. Үндэсний ном зүй
17.1. Үндэсний номын сан Монгол Улсын оюуны бүтээл, хэвлэн нийтлэлийн бүтээгдэхүүнийг бүртгэх, мэдээлэх, ашиглах, үндэсний болон олон улсын хэмжээнд нээн илрүүлэх боломжийг хангах зорилгоор үндэсний ном зүйг бүрдүүлж, хөтөлнө.
17.2. Үндэсний ном зүйд дараах бүтээлийг хэлбэр, мэдээлэл тээгч болон хэвлэсэн газраас үл хамааран бүртгэнэ:
17.2.1.Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хэвлэн нийтэлсэн буюу нийтэд түгээсэн бүтээл; 17.2.2.монгол хэл, бичгээр хэвлэн нийтэлсэн бүтээл; 17.2.3.Монгол Улсын иргэн, Монгол Улсад бүртгэлтэй хуулийн этгээдийн гадаад улсад хэвлэн нийтэлсэн бүтээл; 17.2.4.Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол хэл, бичиг үсэг, түүх, соёл, шинжлэх ухаан болон монгол судлалд холбогдох бүтээл; 17.2.5.үндэсний сан хөмрөгт нөхөн бүрдүүлсэн түүх, соёл, шинжлэх ухааны ач холбогдол бүхий бүтээл; 17.2.6.үндэсний ном зүйн бүрдүүлэлтийн бодлогод заасан бусад бүтээл.
17.3. Үндэсний ном зүй нь дараах бүрэлдэхүүнтэй байна:
17.3.1.тухайн үед хэвлэн нийтэлж байгаа бүтээлийг бүртгэх урсгал ном зүй; 17.3.2.өмнөх хугацаанд хэвлэгдсэн боловч бүртгэлд бүрэн хамрагдаагүй бүтээлийг нөхөн бүртгэх ном зүй; 17.3.3.Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол судлалд холбогдох гадаад улсад хэвлэгдсэн бүтээлийн ном зүй; 17.3.4.салбар, сэдэв, төрөл, хэл, цаг үе болон тодорхой этгээдэд холбогдох тусгай ном зүй; 17.3.5. бусад төрөлжсөн ном зүй.
17.4. Үндэсний номын сан дараах арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ:
17.4.1.ном зүйн нэгдсэн мэдээллийн санг олон улсын стандартын дагуу байгуулах, хөтлөх, шинэчлэх; 17.4.2.заавал авах хувь, нөхөн бүрдүүлэлт болон бусад эх сурвалжаас авсан мэдээллийг тулган шалгаж, бүрэн, үнэн зөв ном зүйн бичлэг үүсгэх; 17.4.3.зохиогч, байгууллага, бүтээлийн нэр, сэдэв, газар зүйн нэр болон бусад таних өгөгдлийн эрх бүхий бүртгэл хөтлөх; 17.4.4.үндэсний ном зүйн мэдээллийг тогтмол хэвлэмэл болон цахим хэлбэрээр нийтлэх; 17.4.5.нөхөн бүрдэлтийн ном зүйн судалгаа хийж, бүртгэлийн орхигдлыг нөхөх; 17.4.6.дотоод, гадаадын номын сан, архив, музей, их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай ном зүйн мэдээлэл солилцох; 17.4.7.үндэсний ном зүйн бүрэн байдал, чанар, хамрах хүрээнд тогтмол үнэлгээ хийх.
17.5. Үндэсний ном зүйн мэдээллийг нийтэд үнэ төлбөргүй хайх, үзэх боломжтой байлгана.
17.6. Үндэсний ном зүй бүрдүүлэх, хөтлөх, нөхөн бүрдүүлсэн (ретроспектив) бүртгэл хийх, ном зүйн мэдээллийг нээлттэй өгөгдлөөр ашиглуулах журмыг Үндэсний номын сангийн захирал батална.
18 дугаар зүйл. Мэдээллийн аюулгүй байдал
18.1. Үндэсний номын сан мэдээллийн систем, цахим сан хөмрөг, ном зүйн болон хэрэглэгчийн мэдээллийн нууцлал, бүрэн бүтэн, урт хугацаанд ашиглах боломжтой байдлыг хангана.
18.2. Үндэсний номын сан мэдээлэл, мэдээллийн системийг үнэ цэн, нууцлал, ашиглалт, сэргээх хугацаа болон эрсдэлийн түвшнээр ангилж, ангилалд тохирсон хамгаалалтын дэглэм тогтооно.
18.3. Мэдээллийн аюулгүй байдлын тогтолцоо нь дараах арга хэмжээг хамарна:
18.3.1.мэдээллийн хөрөнгө, систем, сүлжээ, хэрэглэгчийн эрхийн нэгдсэн бүртгэл хөтлөх; 18.3.2.эрхийн хамгийн бага түвшин, үүргийн зааглалт, олон хүчин зүйлт баталгаажуулалт бүхий хандалтын хяналт хэрэгжүүлэх; 18.3.3.мэдээлэл дамжуулах болон хадгалах үед шифрлэлтийн зохистой арга хэрэглэх; 18.3.4.системийн үйл ажиллагаа, хандалт, өөрчлөлтийн бүртгэл хөтөлж, тогтмол хянах; 18.3.5.эмзэг байдал, хөнөөлтэй код, зөвшөөрөлгүй нэвтрэлт, өгөгдлийн гэмтэл болон кибер халдлагыг илрүүлэх, таслан зогсоох; 18.3.6.программ хангамж, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл, нөхөөс болон тохиргооны аюулгүй байдлыг удирдах; 18.3.7.ажилтан, уншигч-хэрэглэгчдэд мэдээллийн аюулгүй байдал, хувийн мэдээлэл хамгаалах сургалт тогтмол зохион байгуулах; 18.3.8.гуравдагч этгээдийн мэдээлэлд нэвтрэх эрх, үүрэг, хариуцлагыг гэрээгээр тодорхойлох.
18.4. Үндэсний номын сан кибер халдлага, техникийн саатал, өгөгдлийн гэмтэл, устгал болон бусад ослын үед хэрэгжүүлэх дараах төлөвлөгөөтэй байна:
18.4.1.ослыг илрүүлэх, бүртгэх, ангилах, мэдээлэх; 18.4.2.халдлага, гэмтлийн тархалтыг хязгаарлах; 18.4.3.нотлох баримт, системийн бүртгэлийг хамгаалах; 18.4.4.мэдээлэл болон үйл ажиллагааг тогтоосон хугацаанд сэргээн босгох; 18.4.5.эрх бүхий байгууллага, эрх нь зөрчигдөж болзошгүй этгээдэд мэдэгдэх; 18.4.6.ослын шалтгааныг тогтоож, дахин гарахаас сэргийлэх.
18.5. Үндэсний номын сан мэдээллийн систем, программ хангамж, үүлэн болон бусад үйлчилгээг худалдан авахдаа тодорхой нийлүүлэгч, өмчийн формат, хаалттай технологиос үндэслэлгүй хамаарал үүсгэхгүй байх нөхцөлийг хангана.
18.6. Үндэсний номын сан мэдээллийн аюулгүй байдлын дотоод хяналтыг жил бүр, хараат бус мэргэжлийн аудитыг хоёр жил тутам нэгээс доошгүй удаа хийлгэнэ.
19 дүгээр зүйл. Эрдэм шинжилгээ, судалгаа, хөгжүүлэлт
19.1. Үндэсний номын сан энэ хуульд заасан чиг үүрэг, сан хөмрөгт тулгуурлан эрдэм шинжилгээ, судалгаа, туршилт, хөгжүүлэлтийн ажил эрхэлнэ.
19.2. Судалгаа, хөгжүүлэлтийг дараах чиглэлээр хэрэгжүүлнэ:
19.2.1.номын сан, мэдээллийн шинжлэх ухаан; 19.2.2.үндэсний болон нөхөн бүрдүүлсэн (ретроспектив) ном зүй; 19.2.3.ном судлал, хэвлэлийн түүх, гар бичмэл, эх бичиг, бичиг үсгийн судалгаа; 19.2.4.Монгол Улсын түүх, хэл, соёл, утга зохиол, монгол судлал; 19.2.5.баримтат өвийн бүртгэл, үнэлгээ, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт; 19.2.6.цахимжуулалт, урт хугацааны цахим хадгалалт; 19.2.7.өгөгдөлд суурилсан судалгаа, хиймэл оюун ухааны хэрэглээ; 19.2.8.уншлага, мэдээллийн хэрэглээ, мэдээллийн болон хэвлэл мэдээллийн боловсрол; 19.2.9. унших соёл, иргэдийн насан туршийн боловсрол, хувь хүний хөгжилд чиглэсэн уншигчтай ажиллах ажилтай холбоотой судалгаа, хөгжүүлэлт; 19.2.10.номын сангийн үйлчилгээний хүртээмж, чанар, нийгмийн үр нөлөө; 19.2.11.хууль болон Үндэсний номын сангийн дүрэмд заасан бусад чиглэл.
19.3. Үндэсний номын сан энэ хуульд заасан эрдэм шинжилгээний чиг үүргийн хүрээнд дотоод, гадаадын их сургууль, эрдэм шинжилгээ, соёлын байгууллага, судлаачтай хамтарсан төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлж болно.
19.4. Үндэсний номын сан судалгааны дэд бүтэц, лаборатори, мэдээллийн сан, цахим хэрэгсэл бий болгож, хууль болон холбогдох журамд заасан нөхцөл, журмын дагуу судлаачид гэрээгээр ашиглуулж болно.
19.5. Үндэсний номын сан судалгааны ёс зүйн зөвлөлтэй байж болно. Зөвлөлийн бүрэлдэхүүн, ажиллах журмыг Үндэсний номын сангийн захирал батална.
19.6. Улсын төсвөөр санхүүжүүлсэн судалгааны тайлан, ном зүйн мэдээлэл, нийтлэл, өгөгдлийг хуульд заасан нууцлал, зохиогчийн эрх болон гэрээний хязгаарлалтыг харгалзан нээлттэй ашиглах боломж бүрдүүлнэ.
20 дугаар зүйл. Олон улсын стандарт дугаар, таних тэмдэг
20.1. Үндэсний номын сан олон улсын холбогдох байгууллагаас олгосон эрх, байгуулсан гэрээний хүрээнд дараах үндэсний агентлагийн чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
20.1.1.Олон улсын стандарт номын дугаар /ISBN/; 20.1.2.Олон улсын стандарт цувралын дугаар /ISSN/; 20.1.3.Олон улсын стандарт хөгжмийн бүтээлийн дугаар /ISMN/; 20.1.4.олон улсын байгууллагатай тохиролцсон хэвлэн нийтлэлийн бусад стандарт дугаар, таних тэмдэг.
20.2. Энэ хуулийн 20.1-д заасан эрх, гэрээ хэрэгжүүлэх тохиолдолд үндэсний агентлаг дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
20.2.2.хэвлэн нийтлэгч, цуврал хэвлэл, хөгжмийн бүтээл болон олгосон дугаарын үндэсний бүртгэл хөтлөх; 20.2.3.олгосон дугаарт хамаарах цахим өгөгдлийг хүлээн авах, шалгах, шинэчлэх, хадгалах; 20.2.4.олон улсын стандарт, дүрэм, зааврын хэрэгжилтийг хангах; 20.2.5.үндэсний бүртгэлийн мэдээллийг олон улсын холбогдох мэдээллийн санд хугацаанд нь хүргүүлэх; 20.2.6.дугаарын зөв хэрэглээнд хяналт тавьж, алдаатай, давхар, зориулалтын бусаар ашигласан дугаарыг залруулах; 20.2.7.хэвлэн нийтлэгч, зохиогч, номын сан болон бусад хэрэглэгчид зөвлөгөө, мэдээлэл, сургалт өгөх; 20.2.8.олон улсын агентлаг, сүлжээний үйл ажиллагаанд Монгол Улсыг төлөөлөн оролцох; 20.2.9.олон улсын байгууллагад тайлан, статистик, бүртгэлийн мэдээлэл хүргүүлэх; 20.2.10.хууль болон олон улсын холбогдох дүрэмд заасан бусад чиг үүрэг.
20.3. Стандарт дугаар олгосон нь тухайн бүтээлийн агуулга, чанар, хууль ёсны байдал, зохиогчийн эрх, хэвлэн нийтлэх зөвшөөрлийг Үндэсний номын сан баталгаажуулсан, эсхүл зөвшөөрсөнд тооцогдохгүй.
20.4. Стандарт дугаарын үндэсний бүртгэлийн ном зүйн мэдээллийг хууль болон олон улсын холбогдох байгууллагын нөхцөлд нийцүүлэн үндэсний ном зүйн мэдээллийн сантай холбоно.
20.5. Олон улсын стандарт дугаар, таних тэмдэг олгох үйлчилгээний төлбөртэй холбоотой асуудлыг хууль болон олон улсын холбогдох байгууллагатай байгуулсан гэрээний дагуу шийдвэрлэнэ.
21 дугаар зүйл. Нээлттэй өгөгдөл, мэдээллийг дахин ашиглах
21.1. Үндэсний номын сан хуульд заасан хязгаарлалтаас бусад дараах мэдээллийг нээлттэй өгөгдөл болгон нийтэлж, нээлттэй нөхцөлөөр дахин ашиглуулна:
21.1.1.үндэсний ном зүйн бүртгэлийн нийтэд нээлттэй цахим өгөгдөл, үүнд бүтээлийн нэр, зохиогч, бусад хариуцлагын мэдээлэл, хэвлэн нийтлэгч, хэвлэсэн газар, огноо, хэл, хэвлэлийн дугаар, ISBN, ISSN, ISMN болон бусад таних дугаар, ангилал, сэдэв, түлхүүр үг; 21.1.2.төв каталог болон сан хөмрөгийн каталогийн нийтэд нээлттэй ном зүй, байршил, ашиглалтын нөхцөлийн мэдээлэл; 21.1.3.зохиогчийн эрхийн хамгаалалтын хугацаа дууссан, нээлттэй лицензтэй, эсхүл эрх эзэмшигч нийтэд чөлөөтэй ашиглуулахыг зөвшөөрсөн бүтээлийн цахим хувь; 21.1.4.сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, заавал авах хувийн үүргийн биелэлт, уншлага, лавлагаа, цахим үйлчилгээ, хэрэглээ, төсөв, судалгаа болон үйл ажиллагааны нэгтгэсэн статистик мэдээлэл; 21.1.5.Үндэсний номын сангийн үүсгэсэн, хуульд заасны дагуу нийтэд нээлттэй бусад өгөгдөл.
21.2. Үндэсний номын сан төрийн мэдээлэл солилцооны систем, танилт, нэвтрэлтийн систем, төрийн үйлчилгээний нэгдсэн систем болон төрийн бусад мэдээллийн системтэй хуульд заасан чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай хүрээнд харилцан ажиллагааг хангана.
21.3. Үндэсний номын сан дараах үйл ажиллагаанд төрийн мэдээллийн системийг ашиглаж болно:
21.3.1.хэрэглэгчийг таньж баталгаажуулах, уншигчийн цахим бүртгэл үүсгэх; 21.3.2.тусгай бүлгийн хэрэглэгч хуульд заасан хөнгөлөлт, дэмжлэг авах эрхтэй эсэхийг баталгаажуулах; 21.3.3.заавал авах хувийг хүлээлгэн өгөх үүрэг хүлээсэн хэвлэн нийтлэгч, үйлдвэрлэгч болон хуулийн этгээдийн бүртгэлийн мэдээллийг шалгах; 21.3.4.хязгаарлалттай сан хөмрөг ашиглах хүсэлт, цахим лавлагаа болон эрх баталгаажуулах шаардлагатай бусад үйлчилгээг үзүүлэх; 21.3.5.Үндэсний номын сангийн цахим үйлчилгээг төрийн үйлчилгээний нэгдсэн системээр хүргэх; 21.3.6.хуульд заасан бусад мэдээллийг шалгах, солилцох.
21.4. Төрийн мэдээллийн системээс лавлагаа авах замаар тухайн нөхцөлийг баталгаажуулах боломжтой.

ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ
ҮЙЛЧИЛГЭЭ, ХҮРТЭЭМЖ
22 дугаар зүйл. Нийтийн үйлчилгээ
22.1. Үндэсний номын сан сан хөмрөг, үндэсний ном зүй, төв каталог, лавлагаа, мэдээллийн нөөцийг хуульд заасан нөхцөл, журмын дагуу нийтэд тэгш, хүртээмжтэй ашиглуулна.
22.2. Нийтийн үйлчилгээг дараах хэлбэрээр үзүүлнэ:
22.2.1.уншлагын танхим болон Үндэсний номын сангийн байранд биечлэн; 22.2.2.цахим хуудас, цахим номын сан болон бусад цахим сүлжээгээр алсаас; 22.2.3.номын сан хоорондын солилцоо, баримт хүргэлт, лавлагаа, мэдээллийн зуучлалаар; 22.2.4.явуулын, зөөврийн болон орон нутагт хүрч үйлчлэх хэлбэрээр; 22.2.5.хууль болон холбогдох журамд заасан бусад хэлбэрээр.
22.3. Үндэсний номын сангийн дараах үндсэн үйлчилгээ үнэ төлбөргүй байна:
22.3.1.уншигчаар бүртгүүлэх; 22.3.2.уншлагын танхим, нийтэд зориулсан орчин, тоног төхөөрөмжийг ердийн нөхцөлөөр ашиглах; 22.3.3.каталог, үндэсний ном зүй, төв каталог болон нийтэд нээлттэй мэдээллийн сангаас хайлт хийх; 22.3.4.сан хөмрөгийн бүтээлийг танхимаар ашиглах; 22.3.5.нийтэд нээлттэй цахим сан хөмрөг болон нээлттэй өгөгдлийг хэрэглэгч ашиглах; 22.3.6.хөгжлийн бэрхшээлтэй хэрэглэгчид үндсэн хүртээмжийн хэрэгсэл, үйлчилгээг ашиглах; 22.3.7.хууль болон Үндэсний номын сангийн дүрэмд заасан бусад үндсэн үйлчилгээ.
22.4. Цахим бүтээлийг алсаас ашиглуулах эсэхийг зохиогчийн эрх, лиценз, гэрээ, мэдээллийн нууцлал, аюулгүй байдал болон тухайн бүтээлийн ашиглалтын дэглэмд нийцүүлэн шийдвэрлэнэ.
22.5. Ховор, үнэт, ганц хувь, тусгай хамгаалалттай болон гэмтэх эрсдэлтэй бүтээлийг эх хувиар бус хамгаалалтын, хуулбар, бичил дүрс болон цахим хувиар ашиглуулж болно.
22.6. Үйлчилгээний цагийн хуваарь, түр зогсолт, техникийн саатал болон ашиглалтын нөхцөлийн өөрчлөлтийг нийтэд урьдчилан мэдээлнэ.
23 дугаар зүйл. Уншигчийн мэдээллийн нууцлал
23.1. Үндэсний номын сан уншигчийн уншлага, хайлт, захиалга, лавлагаа, судалгааны сэдэв болон цахим ашиглалтын мэдээллийг дараах тохиолдлоос бусад үед бусдад задруулахгүй:
23.7.1.мэдээллийн эзэн зөвшөөрсөн; 23.7.2.хуульд тусгайлан заасан; 23.7.3.шүүх, прокурор болон хуульд заасан эрх бүхий байгууллагын хүчин төгөлдөр шийдвэр гарсан.
24 дүгээр зүйл. Үйлчилгээний журам
24.1. Үндэсний номын сангийн захирал үйлчилгээний журмыг батална.
24.2. Үйлчилгээний журамд дараах асуудлыг тусгана:
24.2.1.уншигчийн бүртгэл, танин баталгаажуулалт; 24.2.2.танхимын болон цахим үйлчилгээний нөхцөл; 24.2.3.сан хөмрөг захиалах, хүлээн авах, буцаан өгөх; 24.2.4.хуулбарлах, цахимжуулах, эшлэх, нийтлэх; 24.2.5.номын сан хоорондын үйлчилгээ; 24.2.6.ховор, үнэт болон тусгай хамгаалалттай бүтээл ашиглах; 24.2.7.хөгжлийн бэрхшээлтэй болон тусгай хэрэгцээтэй уншигчид үйлчилгээ үзүүлэх; 24.2.8.уншигчийн мэдээлэл, уншлагын нууцлалыг хамгаалах; 24.2.9.гомдол гаргах, шийдвэрлэх; 24.2.10.журам зөрчсөн тохиолдолд авах арга хэмжээ.
24.3. Бүтээлийн зохиогч, үзэл санаа, улс төр, шашин, философийн байр суурь, хэвлэгдсэн газар, хэл, маргаантай агуулга нь хандалт хязгаарлах үндэслэл болгохгүй.
24.4. Сан хөмрөгийн хандалтыг зөвхөн дараах үндэслэлээр хязгаарлаж болно:
24.4.1.хуульд хандалтыг хориглосон буюу хязгаарласан; 24.4.2.зохиогчийн эрх, лиценз, гэрээний хууль ёсны нөхцөл; 24.4.3.бүтээлийн ховор, үнэт, ганц хувь, гэмтсэн буюу эмзэг байдал; 24.4.4.бүтээлийн бүрэн бүтэн байдал, хадгалалт, хамгаалалтад бодит эрсдэл учрах; 24.4.5.хэрэглэгч, ажилтан, бусад хүний амь нас, эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг хамгаалах; 24.4.6.мэдээллийн системийн аюулгүй, хэвийн ажиллагааг хамгаалах.
24.5. Хандалт хязгаарлах шийдвэр нь хууль зүйн үндэслэлтэй, зорилгодоо тохирсон, зайлшгүй, хамрах хүрээ болон хугацааны хувьд хамгийн бага хязгаарлалттай байна.
25 дугаар зүйл. Төлбөртэй нэмэлт үйлчилгээ
25.1. Үндэсний номын сан энэ хуулийн 22.3-т заасан үндсэн үйлчилгээний үнэ төлбөргүй байдлыг хөндөхгүйгээр дараах нэмэлт үйлчилгээг төлбөртэй үзүүлж болно:
25.1.1.хэрэглэгчийн захиалгаар хуулбар, хэвлэл, скан, дүрс боловсруулалт хийх; 25.1.2.өндөр нягтралтай, хэвлэлийн болон арилжааны зориулалттай цахим дүрс бэлтгэх; 25.1.3.тусгай захиалгат, нарийвчилсан ном зүй, лавлагаа, судалгааны мэдээлэл бэлтгэх; 25.1.4.гадаад, дотоодын байгууллагаас баримт захиалах, хүргүүлэх; 25.1.5.тусгай тоног төхөөрөмж, лаборатори, танхим, орон зай ашиглуулах; 25.1.6.сэргээн засварлалт, хадгалалт, хамгаалалт, мэргэжлийн сургалт, зөвлөгөө үзүүлэх; 25.1.7.онцгой өндөр ачаалал, баталгаат хүчин чадал, тусгай боловсруулалт шаардах цахим үйлчилгээ; 25.1.8.хуульд болон Үндэсний номын сангийн дүрэмд заасан бусад нэмэлт үйлчилгээ.
25.2. Нэмэлт үйлчилгээний төлбөрийг үйлчилгээ үзүүлэхэд шууд шаардагдах хөдөлмөр, материал, тоног төхөөрөмж, шуудан, сүлжээ, хадгалалт болон бусад бодит зардалд үндэслэн Үндэсний номын сангийн захирал тогтооно.
26 дугаар зүйл. Зохиогчийн эрх, зөвшөөрөл
26.1. Үндэсний номын сан сан хөмрөгийг бүрдүүлэх, хадгалах, хамгаалах, хуулбарлах, цахимжуулах, ашиглуулахдаа Зохиогчийн эрхийн тухай хууль, зөвшөөрөл, гэрээ болон эрх эзэмшигчийн хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэнэ.
26.2. Үндэсний номын сан цахим бүтээлийг дараах үндэслэлээр ашиглуулна:
26.2.1.зохиогчийн эрхийн хамгаалалтын хугацаа дууссан; 26.2.2.эрх эзэмшигч зөвшөөрсөн; 26.2.3.нээлттэй лицензийн нөхцөл; 26.2.4.зохиогчийн эрхийн хязгаарлалт, чөлөөлөлт; 26.2.5.хуульд заасан бусад үндэслэл.
26.3. Цахим бүтээлийг алсаас ашиглуулахдаа хэрэглэгчийг таньж баталгаажуулах, зөвшөөрлийн хамрах хүрээ, хэрэглэгчийн тоо, газар зүйн болон хугацааны хязгаар, хуулбар хамгаалалтын нөхцөлийг мөрдөнө.
26.4. Зохиогч, зохиогчийн эрх эзэмшигч нь тодорхойгүй бүтээлийг ашиглах шаардлагатай бол Үндэсний номын сан эрх эзэмшигчийг боломжит эх сурвалжаар зохих ёсоор эрэн сурвалжилж, үр дүнг баримтжуулсны үндсэн дээр ашиглана.
26.5. Үндэсний номын сан зөвшөөрлийн нэр, хамрах хүрээ, хугацаа, уншигч, ашиглалтын хязгаар болон эрх эзэмшигчийн мэдээллийг бүртгэж, зөвшөөрлийн хугацаа дуусахад цахим бүтээлийн хандалтыг зохих журмаар өөрчилнө.
27 дугаар зүйл. Судалгааны тусгай хандалт
27.1. Үндэсний номын сан ховор, үнэт, ганц хувь, тусгай хамгаалалттай бүтээл, хязгаарлалттай мэдээлэл болон том хэмжээний цахим өгөгдлийг нийтийн ашиг сонирхол, эрдэм шинжилгээ, судалгааны зорилгоор тусгай нөхцөлөөр ашиглуулж болно.
27.2. Тусгай хандалтыг дараах нөхцөлтэй олгож болно:
27.2.1.зөвхөн зориулалтын танхим, лаборатори, хамгаалалттай цахим орчинд ашиглах; 27.2.2.ажилтны хяналт, тусгай тоног төхөөрөмж ашиглах; 27.2.3.хуулбарлах, зураг авах, татаж авах, дамжуулахыг хязгаарлах; 27.2.4.мэдээллийг нэргүйжүүлэх, хэсэгчлэн нууцлах; 27.2.5.ашиглалт, хадгалалт, нууцлал, үр дүнг нийтлэх нөхцөлийг журмаар тогтоох.
28 дугаар зүйл. Тусгай бүлгийн уншигчийн үйлчилгээ
28.1. Үндэсний номын сан хараагүй, харааны бэрхшээлтэй, эсхүл хөгжлийн бэрхшээл, өндөр настай болон бусад шалтгаанаар хэвлэмэл бүтээлийг ердийн хэлбэрээр унших боломжгүй хүнд мэдээлэл, бүтээлийг бусадтай адил тэгш, бие даан ашиглах боломж бүрдүүлнэ.
28.2. Үндэсний номын сан дараах хүртээмжтэй хэлбэр, үйлчилгээг хөгжүүлнэ:
28.2.1.Брайль болон том үсгийн хэвлэл; 28.2.2.аудио ном, хүний болон нийлэг дуу хоолойгоор уншсан бүтээл; 28.2.3.цахим текст, дэлгэц уншигчтай нийцтэй формат; 28.2.4.дохионы хэл, хадмал тайлбар, дүрсний тайлбар; 28.2.5.хялбаршуулсан хэл, ойлгоход хялбар мэдээлэл; 28.2.6.туслах технологи, тохируулгатай ажлын байр, зайнаас ашиглах боломж; 28.2.7.хууль болон хүртээмжийн стандартад заасан бусад хэлбэр.
28.3. Үндэсний номын сан Зохиогчийн эрхийн тухай хуульд заасан эрх бүхий байгууллагын хувиар бүтээлийг эрх эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүйгээр, төлбөргүйгээр хүртээмжтэй хэлбэрт хөрвүүлэх, хуулбарлах, эрх бүхий хэрэглэгчид түгээх, бусад эрх бүхий байгууллагатай солилцох ажиллагааг хуульд заасан нөхцөлөөр хэрэгжүүлнэ.
28.4. Хүртээмжтэй хэлбэрийн хувийг зөвхөн эрх бүхий уншигч болон эрх бүхий байгууллагад ашиглуулж, хууль бус хуулбарлалт, түгээлтээс хамгаалах зохистой арга хэмжээ авна.
28.5. Үндэсний номын сан эрх бүхий уншигчийг таньж баталгаажуулахдаа хөгжлийн бэрхшээлийн талаар зорилгод шаардлагагүй мэдээлэл шаардахгүй.
28.6. Үндэсний номын сан хэвлэн нийтлэгчид хүртээмжтэй цахим хэвлэл үйлдвэрлэх стандарт, формат, цахим өгөгдлийн талаар мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлнэ.
29 дүгээр зүйл. Улсын Их Хурал, төрийн байгууллагад үзүүлэх мэдээллийн үйлчилгээ
29.1. Үндэсний номын сан Улсын Их Хурал, түүний Тамгын газар, Засгийн газар, яам, агентлаг болон төрийн бусад байгууллагад хууль тогтоох, бодлого боловсруулах, шийдвэр гаргах, хяналт, шинжилгээ хийхэд зориулсан нотолгоонд суурилсан ном зүй, лавлагаа, судалгаа, мэдээллийн үйлчилгээ үзүүлнэ.
29.2. Энэ хуулийн 29.1-д заасан үйлчилгээ дараах хэлбэртэй байна:
29.2.1.хууль тогтоомж, бодлогын асуудлаар ном зүй, эх сурвалжийн жагсаалт бэлтгэх; 29.2.2.эрх зүй, эдийн засаг, нийгэм, соёл, шинжлэх ухаан болон бусад асуудлаар баримт, мэдээллийн лавлагаа гаргах; 29.2.3.үндэсний сан хөмрөг болон гадаадын мэдээллийн сангаас эх сурвалж сурвалжлан олох; 29.2.4.сэдэвчилсэн болон харьцуулсан ном зүй боловсруулах; 29.2.5.шинээр хэвлэгдсэн бүтээл, судалгаа, тайлан, бодлогын баримт бичгийн мэдээлэл хүргэх; 29.2.6.төрийн байгууллагын албан хаагчид мэдээллийн эх сурвалж, өгөгдлийн сан ашиглах арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх.
29.3. Үндэсний номын сангийн төрийн байгууллагад үзүүлэх мэдээллийн үйлчилгээг нийтэд үзүүлэх үндсэн үйлчилгээний хэвийн байдалд нөлөөлөхгүй байхаар үзүүлнэ.

ТАВДУГААР БҮЛЭГ
ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН СҮЛЖЭЭ, ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА
30 дугаар зүйл. Үндэсний төв каталог
30.1. Үндэсний номын сан нийтийн номын сангийн сан хөмрөгт байгаа бүтээлийн ном зүй, байршил, ашиглалтын мэдээллийг нэгтгэсэн үндэсний төв каталогийг байгуулж, номын сангийн сүлжээг хөтөлнө.
30.2. Үндэсний төв каталогийн зорилго нь:
30.2.1.иргэн, судлаачид бүтээлийг нэгдсэн байдлаар хайх, байршлыг тогтоох боломж олгох; 30.2.2.номын сан хоорондын солилцоо, баримт хүргэлт, лавлагаа, мэдээллийн үйлчилгээг дэмжих; 30.2.3.ном зүйн бичлэгийн давхардлыг бууруулж, каталогжуулалтын зардлыг хэмнэх; 30.2.4.сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, нөхөн бүрдүүлэлт, хадгалалт, хамгаалалтыг үндэсний хэмжээнд уялдуулах; 30.2.5.ховор, үнэт, ганц хувь бүтээлийн байршил, хадгалалтын төлөв байдлыг тогтоох; 30.2.6.үндэсний ном зүй, номын сангийн статистик, судалгааны мэдээллийн чанарыг сайжруулахад оршино.
30.3. Төрийн болон орон нутгийн өмчийн номын сан сан хөмрөгийнхөө нийтэд нээлттэй ном зүй, байршлын мэдээллийг үндэсний төв каталогт цахим хэлбэрээр тогтмол хүргүүлнэ.
30.4. Их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага, төрийн бус болон хувийн номын сан үндэсний төв каталогт гэрээ, сайн дурын үндсэн дээр оролцож болно.
30.5. Соёлын өвд бүртгэлтэй, улсын болон орон нутгийн өмчийн ховор, үнэт, ганц хувь бүтээлийн бүртгэлийн мэдээллийг хуульд заасан нууцлал, аюулгүй байдлын хязгаарлалтыг харгалзан үндэсний төв каталогт заавал тусгана.
30.6. Үндэсний төв каталогт дараах мэдээллийг тусгана:
30.6.1.бүтээлийн стандарт ном зүйн бичлэг; 30.6.2.номын сангийн нэр, сан хөмрөгийн байршлын ерөнхий мэдээлэл; 30.6.3.хадгалж байгаа хувийн тоо, хэлбэр, ашиглалтын төлөв; 30.6.4.танхим, цахим болон номын сан хоорондын үйлчилгээгээр ашиглах боломж; 30.6.5.хандалтын болон зохиогчийн эрхийн нөхцөл; 30.6.6.хуульд заасан бусад мэдээлэл.
30.7. Оролцогч номын сан өөрийн хүргүүлсэн мэдээллийн үнэн зөв, бүрэн, шинэчлэгдсэн байдлыг хариуцна.
30.8. Үндэсний төв каталог нь номын сангийн автоматжуулсан системтэй нээлттэй стандарт, программчлалын уялдаа холбоо, багц мэдээлэл солилцоо болон бусад харилцан ажиллагааны хэрэгслээр холбогдоно.
30.9. Үндэсний төв каталогт оролцох, мэдээлэл хүргүүлэх, шинэчлэх, чанар шалгах, ашиглуулах болон номын сан хоорондын үйлчилгээ зохион байгуулах журмыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
31 дүгээр зүйл. Стандарт, ангилал, цахим өгөгдөл
31.1. Үндэсний номын сан номын сан, мэдээлэл, ном зүй, каталогжуулалт, хадгалалт, хамгаалалт, цахимжуулалт болон цахим хадгалалтын үндэсний стандартыг боловсруулах, шинэчлэх, нутагшуулахад мэргэжлийн байгууллагын хувьд оролцоно.
31.2. Үндэсний номын сан дараах чиглэлээр стандарт, дүрэм, аргачлал, техникийн шаардлагын төсөл боловсруулж, эрх бүхий байгууллагад хүргүүлнэ:
31.2.1.ном зүйн тодорхойлолт, каталогжуулалт; 31.2.2.ангилал, сэдэвжилт, индексжүүлэлт; 31.2.3.эрх бүхий бүртгэл, нэр, нэр томьёоны хяналт; 31.2.4.цахим өгөгдлийн бүтэц, формат, харилцан ажиллагаа; 31.2.5.сан хөмрөгийн бүртгэл, тооллого; 31.2.6.хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт; 31.2.7.цахимжуулалт, цахим хадгалалт, веб архив; 31.2.8.номын сангийн үйлчилгээ, хүртээмж.
32 дугаар зүйл. Номын сангийн статистик
32.1. Үндэсний номын сан номын сангийн салбарын бодлого, төлөвлөлт, санхүүжилт, үйлчилгээний чанар, нийгмийн үр нөлөөг үнэлэхэд шаардлагатай статистик гаргаж, тогтмол дүн шинжилгээ хийнэ.
32.2. Номын сангийн статистикт дараах үндсэн үзүүлэлтийг хамруулна:
32.2.1.номын сангийн төрөл, байршил, өмчийн хэлбэр; 32.2.2.сан хөмрөгийн хэмжээ, төрөл, хэл, хэлбэр, өсөлт; 32.2.3.уншигч, хэрэглэгч, биечлэн болон цахимаар хандсан тоо; 32.2.4.танхимын ашиглалт, цахим таталт, лавлагаа, сургалт, арга хэмжээ; 32.2.5.хөгжлийн бэрхшээлтэй болон тусгай хэрэгцээтэй уншигчийн үйлчилгээ; 32.2.6.ажилтан, мэргэжил, боловсрол, сургалт; 32.2.7.төсөв, орлого, зардал, худалдан авалт; 32.2.8.барилга байгууламж, тоног төхөөрөмж, мэдээллийн технологи; 32.2.9.хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, цахимжуулалт; 32.2.10.номын сангийн хүртээмж, чанар, үр дүн, нийгмийн нөлөөлөл; 32.2.11.хуульд заасан бусад үзүүлэлт.
32.3. Нийтэлсэн статистикаас уншигч, ажилтан болон бусад хүнийг шууд, шууд бусаар таних боломжгүй байна.
32.4. Статистикийн үзүүлэлтийг олон улсын номын сангийн холбоо, олон улсын стандартын байгууллага болон бусад мэргэжлийн байгууллагын нийтлэг үзүүлэлттэй боломжит хэмжээнд нийцүүлнэ.
33 дугаар зүйл. Мэргэжлийн хөгжил, арга зүйн дэмжлэг
33.1. Үндэсний номын сан нь Монгол Улсын номын сангийн салбарын үндэсний мэргэжил, арга зүйн төв байна.
33.2. Үндэсний номын сан салбарын мэргэжлийн хөгжлийн чиглэлээр дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
33.2.1.номын сангийн ажилтны мэргэжлийн хэрэгцээ, ур чадварын зөрүүг судлах; 33.2.2.чадамжийн хүрээ, сургалтын хөтөлбөр, гарын авлага, арга зүйн зөвлөмж боловсруулах; 33.2.3.анхан, дунд, ахисан болон мэргэшүүлэх сургалтыг хууль тогтоомжид нийцүүлэн зохион байгуулах; 33.2.4.ажлын байрны, цахим, хосолсон сургалтын тогтолцоо хөгжүүлэх; 33.2.5.каталогжуулалт, ном зүй, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, цахимжуулалт, мэдээллийн технологи, үйлчилгээний чиглэлээр зөвлөгөө өгөх; 33.2.6.номын сангийн үйл ажиллагаанд мэргэжлийн дүн шинжилгээг гэрээгээр хийж, сайжруулах зөвлөмж хүргүүлэх; 33.2.7.мэргэжлийн туршлага, шилдэг арга, судалгааны үр дүнг түгээн дэлгэрүүлэх; 33.2.8.номын санч, мэдээллийн ажилтны үндэсний болон олон улсын мэргэжлийн солилцоог дэмжих.
33.3. Үндэсний номын сан их сургууль, мэргэжлийн боловсрол, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай дараах чиглэлээр мэргэжлийн хамтын ажиллагаа өрнүүлж болно:
33.3.1.сургалтын хөтөлбөр, стандартыг шинэчлэх; 33.3.2.оюутны дадлага, судалгааны ажил зохион байгуулах; 33.3.3.багш, судлаач, мэргэжилтэн солилцох; 33.3.4.хамтарсан судалгаа, лаборатори, төсөл хэрэгжүүлэх; 33.3.5.тасралтгүй мэргэжлийн хөгжлийн хөтөлбөр хэрэгжүүлэх.
33.4. Үндэсний номын сан номын санчийн мэргэжлийн гэрчилгээ, ур чадварын үнэлгээний тогтолцоог боловсрол, мэргэжлийн эрх бүхий байгууллага болон мэргэжлийн холбоотой хамтран хөгжүүлэхэд оролцож болно.
33.5. Үндэсний номын сан хуулиар тусгайлан эрх олгосноос бусад тохиолдолд мэргэжлийн үнэмлэх, зэрэг, эрх дангаараа олгохгүй.
34 дүгээр зүйл. Хамтын хадгалалт, сан хөмрөгийн солилцоо
34.1. Үндэсний номын сан бусад номын сантай хамтран үндэсний хэмжээний хамтын хадгалалтын тогтолцоог бүрдүүлж болно.
34.2. Хамтын хадгалалтын тогтолцоог дараах зорилгоор бүрдүүлнэ:
34.2.1.бага ашиглагддаг боловч түүх, соёл, шинжлэх ухаан, судалгааны ач холбогдолтой бүтээлийг урт хугацаанд хадгалах; 34.2.2.номын сангийн хадгалалтын талбай, зардлыг зохистой ашиглах; 34.2.3.үндэсний хэмжээнд нэг бүрэн, ашиглах боломжтой хувь хадгалагдахыг баталгаажуулах; 34.2.4.гамшиг, ослын үед сан хөмрөгийг хамгаалах, нөхөн сэргээх; 34.2.5.сан хөмрөгийн давхардлыг зохистой удирдаж, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх.
34.3. Соёлын өвд хамаарах ганц хувь, гар бичмэл, барын болон сударчилсан номыг эзэмшигч байгууллагын хүсэлтээр, Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуульд нийцүүлэн Үндэсний номын санд түр буюу урт хугацаагаар хадгалж болно.
34.4. Үндэсний номын сан сан хөмрөгийн бүрэн бүтэн байдлыг алдагдуулахгүйгээр өөрт байгаа илүү болон давхардсан хувийг бусад номын сантай солилцож болно.
34.5. Хамтын хадгалалтын тогтолцоо, сан хөмрөгийн солилцоо, гамшгийн харилцан туслалцааны журмыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
35 дугаар зүйл. Олон улсын хамтын ажиллагаа
35.1. Үндэсний номын сан нь гадаад улсын үндэсний номын сан, ном зүй, хэвлэлийн стандарт дугаар, баримтат өв, цахим хадгалалттай холбоотой асуудлаар олон улсын болон бүс нутгийн байгууллагатай дараах хэлбэрээр хамтран ажиллаж болно:
35.1.1.гадаад улсын үндэсний болон бусад номын сан, архив, музей, их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай туршлага солилцох; 35.1.2.олон улсын байгууллага, сүлжээний гишүүнээр элсэх, үйл ажиллагаанд оролцох; 35.1.3.хуульд нийцүүлэн мэдээлэл, ном зүйн бичлэг, цахим өгөгдөл, нээлттэй өгөгдөл солилцох; 35.1.4.илүү болон давхардсан хэвлэлийн бүтээгдэхүүнийг хуульд заасан журмын дагуу солилцох; 35.1.5.хамтарсан судалгаа, цахимжуулалт, хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалтын төсөл хэрэгжүүлэх; 35.1.6.үзэсгэлэн, хурал, сургалт, мэргэжилтэн солилцоог зохион байгуулах; 35.1.7.Монгол Улсад холбогдох гадаадын баримтат өвийг илрүүлэх, бүртгэх, хуулбар, цахим хувийг нөхөн бүрдүүлэх; 35.1.8.олон улсын сан, хөтөлбөр, төсөлд оролцох; 35.1.9.хуульд заасан бусад хэлбэр.
35.2. Үндэсний номын сан олон улсын хамтын ажиллагааны үр дүн, хүлээн авсан болон шилжүүлсэн бүтээл, хэрэгжүүлсэн төсөл, зарцуулсан санхүүжилтийн талаар жил бүр нийтэд тайлагнана.

ЗУРГАДУГААР БҮЛЭГ
ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН УДИРДЛАГА
36 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн удирдлага
36.1. Үндэсний номын сангийн өдөр тутмын үйл ажиллагааг захирал удирдах бөгөөд ажлын гүйцэтгэл, үр дүнг соёлын асуудал эрхэлсэн Ерөнхий сайдын өмнө хариуцна.
36.2. Үндэсний номын сангийн захирал нь докторын зэрэгтэй байна.
36.3. Үндэсний номын сангийн захирлыг Ерөнхий сайд хууль тогтоомжид заасны дагуу сонгон шалгаруулалтаар томилж, чөлөөлнө.
36.3. Үндэсний номын сангийн захирал дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
36.3.1. 36.3.1.хууль тогтоомж, Засгийн газрын тогтоол, соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын холбогдох шийдвэрийг хэрэгжүүлэх; 36.3.2.батлагдсан төсвийг холбогдох хууль тогтоомжид нийцүүлэн зориулалтын дагуу үр ашигтай захиран зарцуулах; 36.3.3.батлагдсан цалингийн сан, бүтэц, орон тооны хязгаарт багтаан ажилтныг томилох, хууль болон гэрээнд заасан үндэслэлээр чөлөөлөх, сахилгын хариуцлага хүлээлгэх; 36.3.4.хууль тогтоомжид нийцүүлэн бүрэн эрхийн хүрээнд тушаал гаргах; 36.3.5.байгууллагын дотоод журмыг хууль тогтоомжид нийцүүлэн батлах; 36.3.6.хууль болон дүрэмд нийцүүлэн эрх хэмжээний хүрээнд байгууллагаа төлөөлөн гэрээ, хэлцэл байгуулах; 36.3.7.ажилтнуудын мэргэжлийн ур чадварыг дээшлүүлэх, давтан сургах, нийгмийн баталгааг хангах арга хэмжээг зохион байгуулах; 36.3.8.байгууллагын үйл ажиллагааны талаар уншигч, үйлчлүүлэгч, ажилтан, бусад этгээдээс гаргасан санал, хүсэлт, өргөдөл, гомдлыг хүлээн авч, хуульд заасны дагуу шийдвэрлэх; 36.3.9.хууль болон дүрэмд заасан бусад чиг үүрэг.
37 дугаар зүйл. Эрдмийн болон мэргэжлийн зөвлөл
37.1. Үндэсний номын сангийн үйл ажиллагаанд эрдэм шинжилгээ, арга зүй, мэргэжлийн зөвлөгөө, дэмжлэг үзүүлэх чиг үүрэг бүхий орон тооны бус Эрдмийн зөвлөл, Мэргэжлийн зөвлөл ажиллана.
37.2. Эрдмийн зөвлөл нь Үндэсний номын сангийн судалгаа, шинжилгээний бодлого, үндэсний бичиг соёлын өвийг хадгалан хамгаалах, судлах, сурталчлах болон эрдэм шинжилгээний бүтээл хэвлүүлэх асуудлаар санал, зөвлөмж гаргана.
37.3. Мэргэжлийн зөвлөл нь номын сангийн сан хөмрөгийг бүрдүүлэх, хадгалан хамгаалах, сэргээн засварлах, бүртгэн баримтжуулах, цахимжуулах, мэдээллийн технологи нэвтрүүлэх, үйлчилгээний стандарт, арга зүйг боловсронгуй болгох асуудлаар санал, зөвлөмж гаргана.
37.4. Эрдмийн зөвлөл, Мэргэжлийн зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд номын сан, мэдээлэл, архив, түүх, хэл, утга зохиол, соёлын өв, эрх зүй, мэдээллийн технологи болон холбогдох бусад салбарын эрдэмтэн, судлаач, мэргэжилтний төлөөллийг оролцуулна.
37.5. Зөвлөлийн гишүүнийг мэргэжлийн ур чадвар, туршлага, нэр хүндэд үндэслэн нээлттэй, ил тод сонгон шалгаруулах бөгөөд бүрэлдэхүүнд төрийн бус байгууллага, их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага болон мэргэжлийн холбоодын төлөөллийг оролцуулж болно.
37.6. Зөвлөлийн гишүүн хэлэлцэж байгаа асуудалтай хувийн ашиг сонирхлын зөрчилтэй бол энэ тухай мэдэгдэж, тухайн асуудлыг хэлэлцэх, санал өгөхөд оролцохгүй.
37.7. Эрдмийн зөвлөл, Мэргэжлийн зөвлөлийн чиг үүрэг, бүрэлдэхүүн, гишүүний бүрэн эрхийн хугацаа, сонгон шалгаруулалт, хуралдаан, шийдвэр гаргах журам болон үйл ажиллагааны бусад асуудлыг зохицуулсан журмыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.

ДОЛДУГААР БҮЛЭГ
ХӨРӨНГӨ, САНХҮҮЖИЛТ, ХЯНАЛТ
38 дугаар зүйл. Үндэсний номын сангийн хөрөнгө
38.1. Үндэсний номын сангийн хөрөнгө нь дараах бүрэлдэхүүнтэй байна:
38.1.1.үндэсний болон бусад сан хөмрөг; 38.1.2.газар, барилга байгууламж, хадгалалтын төв, лаборатори; 38.1.3.тоног төхөөрөмж, тээврийн хэрэгсэл, тавилга, эд хогшил; 38.1.4.мэдээллийн систем, программ хангамж, цахим сан хөмрөг, өгөгдлийн сан; 38.1.5.оюуны өмчийн эрх; 38.1.6.мөнгөн хөрөнгө, авлага болон бусад санхүүгийн хөрөнгө; 38.1.7.хуульд заасан бусад хөрөнгө.
38.2. Үндэсний номын сан өөрт шилжүүлсэн төрийн өмчийн хөрөнгийг хууль, дүрэм, үндсэн чиг үүрэг, зориулалтын дагуу эзэмшиж, ашиглаж, хамгаална.
38.3. Үндэсний сан хөмрөг нь үндсэн хөрөнгийн ердийн захиран зарцуулалтын дэглэмд хамаарахгүй, төрийн нийтийн зориулалттай, байнгын хадгалалттай, хуваагдашгүй хөрөнгө байна.
38.4. Үндэсний сан хөмрөгийн бүтээлийн насжилт, элэгдэл, дансны үнэ буурсан нь түүнийг сан хөмрөгөөс хасах, худалдах, шилжүүлэх, устгах үндэслэл болохгүй.
38.5. Үндэсний сан хөмрөгийг нягтлан бодох бүртгэлд бүртгэх, үнэлэх ажиллагаа нь түүний түүх, соёл, шинжлэх ухаан, ном зүй болон нөхөн орлуулах боломжгүй шинжийг алдагдуулахгүй байна.
38.6. Хосгүй үнэт, үнэт зэрэглэлд хамаарах, ховор, ганц хувь бүтээлийг мэргэжлийн зөвлөл болон эрх бүхий үнэлгээний байгууллагын дүгнэлтгүйгээр дахин үнэлэхгүй.
38.7. Үндэсний номын сангийн газар, барилга байгууламж, хадгалалтын байр, лаборатори, цахим хадгалалтын дэд бүтэц болон үндсэн чиг үүрэгт зайлшгүй шаардлагатай хөрөнгийн зориулалтыг өөрчлөх, бусдад шилжүүлэх, барьцаалахыг хориглоно.
38.8. Үндэсний номын сан хөрөнгийн бүртгэл, хөдөлгөөн, ашиглалт, хадгалалт, хамгаалалт, эрсдэлийн удирдлагыг хэрэгжүүлж, жил бүр тооллого, үнэлгээ хийнэ.
38.9. Үндэсний сан хөмрөгийн бүртгэл, тооллого, үнэлгээ, хадгалалт, хамгаалалтыг бусад хөрөнгийн бүртгэлээс тусад нь хөтөлнө.
39 дүгээр зүйл. Санхүүжилтийн эх үүсвэр
39.1. Үндэсний номын сан дараах эх үүсвэрээс санхүүжинэ:
39.1.1.улсын төсвийн санхүүжилт; 39.1.2.төлбөртэй нэмэлт үйлчилгээ болон бусад үйл ажиллагааны орлого; 39.1.3.гэрээт эрдэм шинжилгээ, судалгаа, сургалт, арга зүйн зөвлөх үйлчилгээний орлого; 39.1.4.дотоод, гадаадын төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилт; 39.1.5.хандив, бэлэг, өв, гэрээслэл; 39.1.6.олон улсын байгууллага, гадаад улсын зээл, тусламж; 39.1.7.сан хөмрөгийн хуулбар, хэвлэл, оюуны өмчийг хуульд заасан хүрээнд ашиглуулсны орлого; 39.1.8.хуульд хориглоогүй бусад эх үүсвэр.
39.2. Улсын төсвийн санхүүжилт нь Үндэсний номын сангийн энэ хуульд заасан үндсэн чиг үүрэг, нийтэд үзүүлэх үнэ төлбөргүй үйлчилгээ болон үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалт, хамгаалалтыг тогтвортой хэрэгжүүлэх үндсэн эх үүсвэр байна.
39.3. Өөрийн орлого, хандив, төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилт нь улсын төсвөөс хариуцах үндсэн санхүүжилтийг орлох, үндэслэлгүйгээр бууруулах үндэслэл болохгүй.
40 дүгээр зүйл. Төсөв, дунд хугацааны санхүүгийн төлөвлөгөө
40.1. Үндэсний номын сан стратеги, хөгжлийн төлөвлөгөөндөө үндэслэн гурваас таван жилийн хугацаатай дунд хугацааны санхүүгийн төлөвлөгөөтэй байна.
40.2. Дунд хугацааны санхүүгийн төлөвлөгөөг Үндэсний номын сангийн захирал батална.
40.3. Дунд хугацааны санхүүгийн төлөвлөгөөнд дараах асуудлыг тусад нь тооцож тусгана:
40.3.1.үндэсний сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, нөхөн бүрдүүлэлт; 40.3.2.хадгалалт, хамгаалалт, орчны хяналт; 40.3.3.сэргээн засварлалт, хамгаалалтын хувь; 40.3.4.цахимжуулалт, цахим заавал авах хувь; 40.3.5.урт хугацааны цахим хадгалалт, нөөцлөлт, технологийн шинэчлэл; 40.3.6.мэдээллийн болон кибер аюулгүй байдал; 40.3.7.гамшгийн бэлэн байдал, нөөц хадгалалтын байр; 40.3.8.барилга байгууламжийн засвар, шинэчлэл; 40.3.9.хүний нөөц, мэргэжлийн хөгжил, нийгмийн баталгаа; 40.3.10.нийтийн болон тусгай бүлгийн хэрэглэгчийн үйлчилгээ; 40.3.11.эрдэм шинжилгээ, судалгаа, олон улсын хамтын ажиллагаа; 40.3.12.капитал хөрөнгө оруулалт, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл.
40.4. Төлөвлөгөөнд зардлын суурь түвшин, инфляц, сан хөмрөгийн өсөлт, уншигчийн ачаалал, барилга, тоног төхөөрөмжийн насжилт, технологийн өөрчлөлт, эрсдэлийн үнэлгээг харгалзана.
40.5. Жилийн төсвийн төслийг дунд хугацааны санхүүгийн төлөвлөгөөг харгалзан боловсруулна.
41 дүгээр зүйл. Санхүүгийн баталгаа
41.1. Төрөөс Үндэсний номын сангийн үндсэн чиг үүргийг тасралтгүй хэрэгжүүлэхэд тогтвортой санхүүжилтийг төлөвлөж, олгоно.
41.2. Дараах зардлыг үндсэн чиг үүргийг хадгалах зайлшгүй зардалд тооцно:
41.2.1.үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалтын орчин, хамгаалалт; 41.2.2.ховор, үнэт бүтээлийн сэргээн засварлалт; 41.2.3.заавал авах хувийг хүлээн авах, бүртгэх; 41.2.4.үндэсний ном зүй, төв каталог; 41.2.5.цахим хадгалалт, веб архив, нөөцлөлт; 41.2.6.мэдээллийн болон кибер аюулгүй байдал; 41.2.7.гамшгийн бэлэн байдал, барилгын аюулгүй ажиллагаа; 41.2.8.ажилтны цалин, нийгмийн даатгал; 41.2.9.нийтийн үндсэн үйлчилгээ; 41.2.10.хуульд заасан бусад зайлшгүй зардал.
41.3. Энэ хуулийн 46.2-т заасан зардлын зориулалтыг Үндэсний номын сангийн үндсэн чиг үүрэгт хамаарахгүй өөр арга хэмжээ, байгууллагын зардлыг санхүүжүүлэхэд шилжүүлэхийг хориглоно.
41.4. Үндэсний номын сангийн төсвийн төслийг өмнөх оны батлагдсан түвшнээс дараах тохиолдолд бууруулахгүй:
41.4.1.үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалтын орчин, аюулгүй байдал алдагдах; 41.4.2.цахим сан хөмрөг, нөөцлөлт, кибер хамгаалалт тасалдах; 41.4.3.заавал авах хувь, үндэсний ном зүй, төв каталогийн ажиллагаа зогсох; 41.4.4.ховор, үнэт бүтээл гэмтэх, устах бодит эрсдэл бий болох; 41.4.5.нийтийн үндсэн үйлчилгээ үндэслэлгүйгээр тасалдах.
41.5. Төсвийн зайлшгүй хязгаарлалт шаардлагатай болсон бол сан хөмрөгийн аюулгүй байдал, үндсэн үйлчилгээ, мэдээллийн системийн тасралтгүй ажиллагааг хамгаалсан эрэмбэ, нөхөн сэргээх төлөвлөгөөтэй байна.
42 дугаар зүйл. Өөрийн орлого, хандив
42.1. Үндэсний номын сан өөрийн орлогоо хуульд заасан чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд холбогдох хууль тогтоомжид нийцүүлэн зарцуулна.
42.2. Хуульд өөрөөр заагаагүй бол Үндэсний номын сан өөрийн орлогыг дараах үйл ажиллагаанд тэргүүн ээлжид зарцуулна:
42.2.1.сан хөмрөг бүрдүүлэх, нөхөн бүрдүүлэх; 42.2.2.хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт; 42.2.3.цахимжуулалт, цахим хадгалалт, мэдээллийн аюулгүй байдал; 42.2.4.үйлчилгээний хүртээмж, чанарыг сайжруулах; 42.2.5.мэргэжлийн сургалт, судалгаа, хөгжүүлэлт; 42.2.6.тоног төхөөрөмж, дэд бүтцийг шинэчлэх.
42.3. Үндэсний номын сан хандив, бэлэг, өв, гэрээслэл, буцалтгүй тусламж хүлээн авах бодлоготой байх бөгөөд уг бодлогыг соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
42.4. Үндэсний номын сан хандив хүлээн авахдаа дараах асуудлыг үнэлнэ:
42.4.1.хөрөнгө, бүтээлийн хууль ёсны гарал үүсэл; 42.4.2.өмчлөх эрх, зохиогчийн эрхийн нөхцөл; 42.4.3.хадгалах, хамгаалах, ашиглуулах нийт зардал; 42.4.4.хандивлагчийн тавьсан нөхцөл үндсэн чиг үүрэг, мэргэжлийн бие даасан байдалтай нийцэх эсэх; 42.4.5.ашиг сонирхлын зөрчил, мөнгө угаах, авлига, нэр хүндийн эрсдэл; 42.4.6.сан хөмрөгийн бүрдүүлэлтийн бодлоготой нийцэх эсэх.
42.5. Хандивлагчийн нэрийг барилга, танхим, сан хөмрөг, хөтөлбөрт өгөх асуудлыг нийтийн ашиг сонирхлыг харгалзан хандивын бодлогоор зохицуулна.
43 дугаар зүйл. Тайлагнал, аудит
43.1. Үндэсний номын сан нягтлан бодох бүртгэл, төсвийн гүйцэтгэл, санхүүгийн тайлагналыг холбогдох хууль тогтоомж, олон улсын болон үндэсний стандартад нийцүүлэн хөтөлнө.
43.2. Үндэсний номын санд дотоод хяналт, эрсдэлийн удирдлага, дотоод аудитын тогтолцоо бүрдсэн байна.
43.3. Үндэсний номын сангийн санхүү, төсөв, хөрөнгийн бүртгэл, сан хөмрөгийн ашиглалт, бүрэн бүтэн байдал төрийн аудитын болон холбогдох бусад эрх бүхий байгууллага хуульд заасны дагуу хяналт тавина.
43.4. Үндэсний номын сан дараах мэдээллийг хуульд заасан хугацаанд нийтэд мэдээлнэ:
43.4.1.батлагдсан төсөв, төсвийн тодотгол; 43.4.2.орлого, зарлагын гүйцэтгэл; 43.4.3.өөрийн орлого, зарцуулалт; 43.4.4.хандив, тусламж, төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилт; 43.4.5.худалдан авах ажиллагаа; 43.4.6.санхүүгийн тайлан; 43.4.7.аудитын дүгнэлт, зөрчил арилгах төлөвлөгөө, хэрэгжилт; 43.4.8.хуульд заасан бусад мэдээлэл.
44 дүгээр зүйл. Стратеги төлөвлөгөө
44.1. Үндэсний номын сан Төрийн албаны тухай хуульд заасан стратеги төлөвлөгөөтэй байх бөгөөд уг төлөвлөгөө нь Монгол Улсын урт болон дунд хугацааны хөгжлийн бодлого, соёл, боловсрол, шинжлэх ухаан, цахим хөгжил, мэдээллийн аюулгүй байдал, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн бодлоготой уялдсан байна.
44.2. Стратеги төлөвлөгөөнд дараах асуудлыг тусгана:
44.2.1.Үндэсний номын сангийн эрхэм зорилго, алсын хараа, стратегийн зорилго; 44.2.2.үндэсний сан хөмрөгийн бүрдүүлэлт, нөхөн бүрдүүлэлт; 44.2.3.хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт; 44.2.4.үндэсний ном зүй, төв каталог, стандарт, мета өгөгдөл; 44.2.5.цахимжуулалт, цахим заавал авах хувь, веб архив, урт хугацааны цахим хадгалалт; 44.2.6.нийтийн үйлчилгээ, тэгш хүртээмж, тусгай бүлгийн хэрэглэгчийн үйлчилгээ; 44.2.7.эрдэм шинжилгээ, судалгаа, мэргэжлийн хөгжил; 44.2.8.мэдээллийн болон кибер аюулгүй байдал; 44.2.9.хүний нөөц, байгууллагын засаглал; 44.2.10.барилга байгууламж, хадгалалтын орчин, техник, технологийн шинэчлэл; 44.2.11.олон улсын хамтын ажиллагаа; 44.2.12.санхүүжилт, хөрөнгө оруулалт, эрсдэлийн удирдлага; 44.2.13.хуульд заасан бусад зүйл.

НАЙМДУГААР БҮЛЭГ
ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН БҮРЭН ЭРХ
45 дугаар зүйл. Засгийн газрын бүрэн эрх
45.1. Засгийн газар Үндэсний номын сангийн талаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
45.1.1. үндэсний сан хөмрөг, баримтат өв, үндэсний ном зүй, цахим хадгалалт, нийтийн мэдээллийн хүртээмжийн талаарх төрийн бодлогын хэрэгжилтийг зохион байгуулах;
45.1.2. үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, цахим хадгалалт, мэдээллийн аюулгүй байдлын тогтвортой санхүүжилтийг хангах;
45.1.3. үндэсний сан хөмрөгийг гамшиг, осол, зэвсэгт мөргөлдөөн, үймээн самуун болон бусад онцгой нөхцөлөөс хамгаалах арга хэмжээнд дэмжлэг үзүүлэх;
45.1.4. Үндэсний номын сан, архив, музей болон холбогдох бусад байгууллага гамшгийн үед харилцан туслалцах, нүүлгэн шилжүүлэх, түр хадгалах нэгдсэн тогтолцоог бүрдүүлэх;
45.1.5. гадаад улсад байгаа Монгол Улс, монгол үндэстэн, монгол хэл, бичиг үсэг, түүх, соёл, шинжлэх ухаан, монгол судлалд холбогдох бүтээлийг сурвалжлан олох, бүртгэх, эх хувь, хуулбар, цахим хувийг нөхөн бүрдүүлэх үндэсний төлөвлөгөө батлах;
45.1.6. гадаад улсын болон олон улсын байгууллагатай баримтат өв, ном зүй, цахим хадгалалт, хүртээмжтэй формат, мэргэжлийн хамтын ажиллагааны гэрээ, хэлэлцээр байгуулах асуудлыг хуульд заасан журмын дагуу шийдвэрлэх;
45.1.7. Үндэсний номын сангийн үйл ажиллагааг төрийн мэдээллийн болон цахим үйлчилгээний нэгдсэн бодлоготой уялдуулах;
45.1.8. хуульд заасан бусад бүрэн эрх.
46 дугаар зүйл. Соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын бүрэн эрх
46.1. Соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага Үндэсний номын сангийн талаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
46.1.1. төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг үндэсний болон салбарын бусад бодлоготой уялдуулах;
46.1.2. Үндэсний номын сангийн дунд хугацааны төсөв, хөрөнгө оруулалтын хэрэгцээг улсын төсөвт тусгуулах арга хэмжээ авах;
46.1.3. үндэсний сан хөмрөгийн хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалт, цахим хадгалалтын стандартын хэрэгжилтийг дэмжих;
46.1.4. Үндэсний номын сангийн стратеги, жилийн тайлан, аудит, хараат бус үнэлгээний үр дүнд үндэслэн хууль тогтоомж, бодлого, санхүүжилтийг боловсронгуй болгох санал боловсруулах;
46.1.5. Үндэсний номын сан болон бусад номын сан, архив, музей, боловсрол, эрдэм шинжилгээний байгууллагын хамтын ажиллагааг бодлогын түвшинд дэмжих;
46.1.6. гадаад улсад байгаа Монгол Улсад холбогдох баримтат өвийг нөхөн бүрдүүлэх үйл ажиллагааг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн байгууллагатай хамтран зохион байгуулах;
46.1.7. хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

ЕСДҮГЭЭР БҮЛЭГ
БУСАД ЗҮЙЛ
47 дугаар зүйл. Хууль зөрчигчид хүлээлгэх хариуцлага
47.1. Энэ хуулийг зөрчсөн хүн, хуулийн этгээдэд тухайн үйлдэл, эс үйлдэхүйн шинж, учруулсан хохирлыг харгалзан Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн тухай хууль, Төрийн албаны тухай хууль, Хөдөлмөрийн тухай хууль, Иргэний хууль, Соёлын өвийг хамгаалах тухай хууль, Зохиогчийн эрхийн тухай хууль, Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль болон холбогдох бусад хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
48 дугаар зүйл. Хууль хүчин төгөлдөр болох
48.1. Энэ хуулийг ... оны ... сарын ... -ны өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.

Төслийн файлууд

1. Өргөн мэдүүлэх -Үзэл баримтлал
2. Өргөн мэдүүлэх -Танилцуулга

Төслийн хэрэглэгчид

U. Enkhjin

Ч. УНДРАМ

Initiator of the draft law

Санал үлдээх

You can leave your comment after you sign in. Нэвтрэх