Өргөн мэдүүлэгдсэн хуулийн төслийн мэдээлэл

МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ
2023 оны 1-р сарын 08 өдөр
Ulaanbaatar city
НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЕРӨНХИЙ ХУУЛИЙН ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГЫН ТӨСӨЛ БОЛОН ХАМТ ӨРГӨН МЭДҮҮЛСЭН БУСАД ХУУЛИЙН ТӨСЛҮҮД
НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЕРӨНХИЙ ХУУЛЬ /ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГА/
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ.1. 1 дүгээр зүйл.Хуулийн зорилт
1.1.Энэ хуулийн зорилт нь нийгмийн даатгалын төрөл, хэлбэр, хамрах хүрээг тогтоох, Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн нийгмийн даатгалд даатгуулах, даатгуулагчийн санхүүгийн эрсдэлийг хуваалцах зорилгоор нийгмийн даатгалын сан бүрдүүлэх, хуваарилах, зарцуулах, гүйцэтгэлийг тайлагнах, хяналт тавих, нийгмийн даатгалын үйл ажиллагаа, нийгмийн даатгалын байгууллагын эрх, үүргийг тодорхойлох харилцааг зохицуулахад оршино.
2 дугаар зүйл.Нийгмийн даатгалын хууль тогтоомж
2.1.Нийгмийн даатгалын хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай хууль, энэ хууль болон эдгээр хуультай нийцүүлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бүрдэнэ.
2.2.Монгол Улсын олон улсын гэрээнд нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжоос өөрөөр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мөрдөнө.
3 ДУГААР ЗҮЙЛ.ХУУЛИЙН ҮЙЛЧЛЭХ ХҮРЭЭ
3.1.Энэ хууль нь нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөгч, нийгмийн даатгалын байгууллага болон нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэх үүрэг хүлээсэн этгээдэд хамаарна.
3.2.Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх, нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний зардал олгох, шимтгэлийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх харилцааг зөвхөн нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжоор зохицуулна.
4 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.ХУУЛИЙН НЭР ТОМЬЁОНЫ ТОДОРХОЙЛОЛТ
4.1.ЭНЭ ХУУЛЬД ХЭРЭГЛЭСЭН ДАРААХ НЭР ТОМЬЁОГ ДООР ДУРДСАН УТГААР ОЙЛГОНО:
4.1.1.“нийгмийн даатгал” гэж даатгуулагч, ажил олгогч, төрөөс хуульд заасны дагуу нийгмийн даатгалын санд урьдчилан шимтгэл төлж сан бүрдүүлэх, даатгуулагч өндөр наслах, хөдөлмөрийн чадвараа алдах, жирэмсний болон амаржсаны амралт эдлэх, ажилгүй болоход өөрт нь, хэрэв даатгуулагч нас барвал түүний асрамжид байсан гэр бүлийн гишүүнд хууль тогтоомжид заасан тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр олгох, ажил олгогчид үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний зардал олгох, шимтгэлийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх нийгмийн хамгааллын арга хэмжээг;
4.1.2.“даатгуулагч” гэж нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжид заасан тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр авах зорилгоор нийгмийн даатгалын санд урьдчилан шимтгэл төлж даатгуулсан Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнийг;
4.1.3. “ажил олгогч” гэж Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.1-д заасныг;
4.1.4.“нийгмийн даатгалын байгууллага” гэж нийгмийн даатгалын сан бүрдүүлж, даатгуулагчид тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр, ажил олгогчид үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний зардал олгох, шимтгэлийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх зэрэг үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа хуулийн этгээдийг;
5 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЗАРЧИМ
5.1.Нийгмийн даатгал дараах зарчмыг баримтална:
5.1.1.даатгуулагч, ажил олгогч, төрийн оролцоог хангасан байх;
5.1.2.санхүүгийн тогтвортой, бие даасан, найдвартай байдлыг хангасан байх;
5.1.3.нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмж нь даатгуулагчийн шимтгэл төлсөн хугацаа, төлсөн шимтгэлийн хэмжээтэй уялдаатай байх;
6 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛ
6.1.Нийгмийн даатгал нь дараах төрөлтэй байна:
6.1.1.тэтгэврийн даатгал;
6.1.2.тэтгэмжийн даатгал;
6.1.3.ажилгүйдлийн даатгал;
7 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ХЭЛБЭР, ХАМРАХ ХҮРЭЭ
7.1.Нийгмийн даатгал нь албан журмаар болон сайн дураар даатгуулах гэсэн хэлбэртэй байна.
7.2.Энэ хуулийн 6.1.1-6.1.4-т заасан нийгмийн даатгалын төрөлд доор дурдсан Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн, хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн албан хаагч албан журмаар даатгуулна:
7.2.1.өмчийн бүх хэлбэрийн хуулийн этгээд, хүнтэй хөдөлмөрийн гэрээ, хөлсөөр ажиллах, ажил гүйцэтгэх болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу ажиллаж байгаа ажилтан;
7.2.2.Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байгаа гадаадын хөрөнгө оруулалттай хуулийн этгээд, гадаадын хуулийн этгээдийн Монгол Улс дахь салбар, төлөөлөгч, төлөөний газарт болон Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаггүй боловч Монгол Улсаас эх үүсвэртэй орлого олдог гадаадын хуулийн этгээд, төлөөний газарт ажиллаж байгаа ажилтан;
7.3.ЭНЭ ХУУЛИЙН 6.1.1, 6.1.2, 6.1.4-Т ЗААСАН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛД ДООР ДУРДСАН ХҮН АЛБАН ЖУРМААР ДААТГУУЛНА:
7.3.1.ганц гишүүнтэй ажил олгогчийн захирал, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн;
7.3.2.бүх шатны улс төрийн сонгуулийн хэсэг, хороонд ажиллахаар томилогдсон Монгол Улсын иргэн;
7.3.3.хөдөлмөрийн гэрээгээр гадаад улсад ажиллаж байгаа Монгол Улсын иргэн;
7.3.4.ажил олгогч, хүнтэй хөдөлмөрийн гэрээ, хөлсөөр ажиллах, ажил гүйцэтгэх болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу ажиллаж байгаа Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай, Нийгмийн халамжийн тухай, Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуульд заасны дагуу тэтгэвэр тогтоолгосон тэтгэвэр авагч.
7.4.ЭНЭ ХУУЛИЙН 6.1.1, 6.1.2-Т ЗААСАН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛД ДООР ДУРДСАН ХҮН АЛБАН ЖУРМААР ДААТГУУЛНА:
7.4.1.улсын хил дээр алба хааж, ажиллаж байгаа офицер, ахлагчийн болон гаалийн улсын байцаагчийн хөдөлмөр эрхлээгүй нөхөр, эхнэр;
7.4.2.зэвсэгт хүчин, тагнуул, цагдаа, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын алба хаагч өөр аймаг, хот суурин газарт шилжин ажилласны улмаас түүний хөдөлмөр эрхлээгүй байгаа нөхөр, эхнэр;
7.4.3.шашны байгууллагын лам, санваартан;
7.4.4.ажил олгогчийн захиалгаар суралцаж байгаа ажилтан, төрийн албан хаагч;
7.5.ЭНЭ ХУУЛИЙН 6.1.1-Д ЗААСАН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛД ДООР ДУРДСАН ХҮН АЛБАН ЖУРМААР ДААТГУУЛНА:
7.5.1.үндсэн ажлын цагаасаа бусад цагт Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 57 дугаар зүйлд заасан зэрэгцсэн хөдөлмөрийн гэрээ, хөлсөөр ажиллах, ажил гүйцэтгэх болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу хэд хэдэн ажил зэрэг гүйцэтгэж байгаа ажилтан;
Тайлбар: “үндсэн ажил” гэж хэд хэдэн ажил олгогчтой гэрээ байгуулан ажиллах тохиолдолд долоо хоногийн ажлын цагийн ихэнхийг зарцуулж байгаа, эсхүл ажлын цагийн зарцуулалтыг тодорхойлох боломжгүй бол цаг хугацааны хувьд эхэлж гэрээ байгуулсан ажил, албан тушаалыг;
7.5.2.ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЭГҮЙ, ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНИЙ УЛМААС ХӨДӨЛМӨРИЙН ЧАДВАР АЛДСАНЫ ТЭТГЭВЭР АВАГЧ.
7.6.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГААС ОЛГОХ ТЭТГЭВРИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН 5 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 5.1.1-Д ЗААСАН НАСАНД ХҮРСЭН ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 7.3.4-Т ЗААСАН ТЭТГЭВЭР АВАГЧ ӨӨРӨӨ ХҮСВЭЛ ЭНЭ ХУУЛИЙН 6.1.1-Д ЗААСАН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛД ДААТГУУЛАХГҮЙ БАЙЖ БОЛНО.
7.7.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 7.2-7.5-Д ЗААСНААС БУСАД ХҮН ЭНЭ ХУУЛИЙН 6.1.1, 6.1.2, 6.1.4-Т ЗААСАН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛД САЙН ДУРААР ДААТГУУЛЖ БОЛНО.
7.8.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 7.3.4-Т ЗААСНААС БУСАД ТЭТГЭВЭР АВАГЧ САЙН ДУРААР ДААТГУУЛАХГҮЙ.
7.9.НИЙГМИЙН ДААТГАЛД АЛБАН ЖУРМААР ДААТГУУЛСАН ХУГАЦААНД САЙН ДУРААР ДАВХАР ДААТГУУЛАХГҮЙ.
8 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛД САЙН ДУРААР ДААТГУУЛАХ ГЭРЭЭ
8.1.ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.7-Д ЗААСАН ХҮН НИЙГМИЙН ДААТГАЛД САЙН ДУРААР ДААТГУУЛАХ ГЭРЭЭГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГАТАЙ БАЙГУУЛНА.
8.2.ДААТГУУЛАГЧИЙН ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТИЙН МЭДЭЭЛЭЛ, ШИМТГЭЛ ТӨЛӨХ САРЫН ЦАЛИН ХӨЛС, ТҮҮНТЭЙ АДИЛТГАХ ОРЛОГЫН ХЭМЖЭЭ, ШИМТГЭЛ ТӨЛӨХ ХУГАЦАА, ТАЛУУДЫН ЭРХ, ҮҮРЭГ, ХАРИУЦЛАГА, ГЭРЭЭ БАЙГУУЛАХ, ГЭРЭЭНИЙ ХУГАЦААГ СУНГАХ, ЦУЦЛАХ, ДУУСГАВАР БОЛОХ ЗЭРЭГ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРАМ БОЛОН САЙН ДУРААР ДААТГУУЛАХ ГЭРЭЭНИЙ ЗАГВАРЫГ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГИШҮҮН БАТАЛНА.
8.3.САЙН ДУРААР ДААТГУУЛАХ ГЭРЭЭГ ЦАХИМААР БАЙГУУЛЖ БОЛНО.
9 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГААС ТЭТГЭВЭР АВАХ СОНГОЛТ ХИЙХ
9.1.ДААТГУУЛАГЧ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГААС ХОЁР БА ТҮҮНЭЭС ДЭЭШ ТӨРЛИЙН ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОН АВАХ ЭРХ ЗЭРЭГ ҮҮСВЭЛ ӨӨРТ ТААТАЙ НӨХЦӨЛТЭЙ НЭГ ТӨРЛИЙН ТЭТГЭВРИЙГ НЭГ УДАА СОНГОНО.
9.2.ДААТГУУЛАГЧИД НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГААС ОЛГОХ ТЭТГЭВРИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ БОЛОН ЦЭРГИЙН АЛБА ХААГЧИЙН ТЭТГЭВЭР, ТЭТГЭМЖИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬД ЗААСНЫ ДАГУУ ХОЁР ТЭТГЭВЭР АВАХ ЭРХ ҮҮСЭХЭЭР БОЛ ШИМТГЭЛ ТӨЛСӨН БОЛОН ЦЭРГИЙН АЛБА ХААСАН ХУГАЦААГ НЭГТГЭН ТООЦОЖ, НЭГ ТЭТГЭВЭР ТОГТООНО.
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САН
10 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САН
10.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ТӨРӨЛ ТУС БҮР НЬ ДАРААХ МӨНГӨН ХӨРӨНГИЙН БИЕ ДААСАН САНТАЙ БАЙНА:
10.1.1.ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН САН; 10.1.2.ТЭТГЭМЖИЙН ДААТГАЛЫН САН; 10.1.3.АЖИЛГҮЙДЛИЙН ДААТГАЛЫН САН; 10.1.4.ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНИЙ ДААТГАЛЫН САН; 10.1.5.ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ДААТГАЛЫН САН.
10.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САН ТУС БҮР БАНКАНД ДАНСТАЙ БАЙНА.
11 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ОРЛОГО
11.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ОРЛОГО ДАРААХ ЭХ ҮҮСВЭРЭЭС БҮРДЭНЭ:
11.1.1.даатгуулагчийн төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэл; 11.1.2.ажил олгогчийн төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэл; 11.1.3.төрөөс төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэл; 11.1.4.сангийн хөрөнгийг санхүүгийн хэрэгсэлд хөрөнгө оруулсны орлого; 11.1.5.нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх хугацаа хэтрүүлсэн, цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын хэмжээг бууруулсан болон нуусан орлогод тооцсон алданги, торгууль; 11.1.6.улсын төсвөөс олгох хөрөнгө; 11.1.7.хуульд заасан бусад эх үүсвэр.
12 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ЗАРЛАГА
12.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ХӨРӨНГИЙГ ДАРААХ ЗОРИУЛАЛТААР ЗАРЦУУЛНА:
12.1.1.ТЭТГЭВЭР, ТЭТГЭМЖ ОЛГОХ;
12.1.2.ДААТГУУЛАГЧИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН НӨХӨН СЭРГЭЭЛТИЙН ЗАРДЛЫН ТӨЛБӨР, ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНӨӨС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭНИЙ ЗАРДАЛ ОЛГОХ, АЖИЛ ОЛГОГЧИД ШИМТГЭЛИЙН ХӨНГӨЛӨЛТ, ЧӨЛӨӨЛӨЛТ ҮЗҮҮЛЭХ;
12.1.3.БАНКНЫ ТЭТГЭВЭР ОЛГОСОН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ХӨЛС;
12.1.4.ЭНЭ ХУУЛИЙН 41 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛД ЗААСАН СУРТАЛЧИЛГАА, ЗӨВЛӨН ТУСЛАХ ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЗАРДЛЫГ САНХҮҮЖҮҮЛЭХ.
12.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ХӨРӨНГИЙГ САН ХООРОНД ШИЛЖҮҮЛЭН ЗАРЦУУЛАХ, НЭГТГЭХ, ЗОРИУЛАЛТЫН БУСААР АШИГЛАХЫГ ХОРИГЛОНО.
12.3.АЙМАГ, ДҮҮРГИЙН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САН ТУС БҮРИЙН ОРЛОГЫН ЗАРЦУУЛАГДААГҮЙ ҮЛДЭГДЛИЙГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГЫН ХОЛБОГДОХ ДАНСАНД САР БҮР ТӨВЛӨРҮҮЛНЭ.
12.4.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 12.3-Т ЗААСАН ТӨВЛӨРҮҮЛЭХ ХӨРӨНГИЙН ХЭМЖЭЭ, ХУГАЦАА, ХЯНАЛТ ТАВИХ ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА БАТАЛНА.
13 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН УДИРДЛАГА
13.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ЧӨЛӨӨТ ҮЛДЭГДЛИЙГ НАЙДВАРТАЙ, ҮР ӨГӨӨЖТЭЙ, ХАРИУЦЛАГАТАЙ, ИЛ ТОД, ХАРААТ БУС БАЙХ ЗАРЧМЫГ БАРИМТЛАН ДАРААХ САНХҮҮГИЙН ХЭРЭГСЭЛД ХӨРӨНГӨ ОРУУЛЖ БОЛНО:
13.1.1.ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ҮНЭТ ЦААС;
13.1.2.МОНГОЛБАНКНЫ ҮНЭТ ЦААС;
13.1.3.ТӨРИЙН САНГИЙН НЭГДСЭН ДАНСАНД БАЙРШУУЛАХ МӨНГӨН ХАДГАЛАМЖ;
13.1.4.МОНГОЛБАНКНААС ТОГТООСОН СИСТЕМИЙН АЧ ХОЛБОГДОЛ БҮХИЙ АРИЛЖААНЫ БАНК (ЦААШИД “АРИЛЖААНЫ БАНК” ГЭХ)-НД БАЙРШУУЛАХ МӨНГӨН ХАДГАЛАМЖ.
13.2.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 13.1-Д ЗААСАН САНХҮҮГИЙН ХЭРЭГСЭЛД ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА ХЭРЭГЖҮҮЛНЭ.
13.3.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 13.2-Т ЗААСАН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ХЯНАЛТ ТАВИХ, МЭРГЭЖИЛ АРГА ЗҮЙГЭЭР ХАНГАХ ЧИГ ҮҮРЭГ БҮХИЙ ОЛОН НИЙТИЙН ХЯНАЛТЫН ЗӨВЛӨЛТЭЙ БАЙНА.
13.4.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 13.1.1, 13.1.2-Т ЗААСАН ҮНЭТ ЦААС ХУДАЛДАН АВАХ ХӨРӨНГИЙН ХЭМЖЭЭГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭЖ, ЗАСГИЙН ГАЗАР БАТАЛНА.
13.5.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 13.1.3-Т ЗААСАН МӨНГӨН ХАДГАЛАМЖИД ТООЦОХ ХҮҮГИЙН ХЭМЖЭЭ НЬ ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ҮНЭТ ЦААСНЫ ХҮҮГИЙН ХЭМЖЭЭТЭЙ ТЭНЦҮҮ БАЙНА.
13.6.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 13.1.4-Т ЗААСАН МӨНГӨН ХАДГАЛАМЖИЙН ХЭМЖЭЭ НЬ ТУХАЙН БАНКНЫ ӨӨРИЙН ХӨРӨНГИЙН 15 ХУВИАС ИХГҮЙ БАЙНА.
13.7.ОЛОН НИЙТИЙН ХЯНАЛТЫН ЗӨВЛӨЛ НЬ ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН МЭРГЭЖЛИЙН ХОРОО, БОЛОН ТӨРИЙН, ТӨРИЙН БУС БАЙГУУЛЛАГА, ДААТГУУЛАГЧИЙН ТӨЛӨӨЛӨЛ БҮХИЙ 7 ГИШҮҮНИЙ БҮРЭЛДЭХҮҮНТЭЙ БАЙХ, УГ ЗӨВЛӨЛИЙН ДҮРМИЙГ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГЫН САНАЛД ҮНДЭСЛЭН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ БАТАЛНА.
13.8.АРИЛЖААНЫ БАНКАНД БАЙРШУУЛАХ МӨНГӨН ХАДГАЛАМЖИЙН ХҮҮГИЙН ДООД ХЭМЖЭЭГ МОНГОЛБАНКНЫ ТУХАЙН ҮЕИЙН БОДЛОГЫН ХҮҮ, АРИЛЖААНЫ БАНКУУДЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ХУГАЦААТАЙ ХАДГАЛАМЖИЙН ХҮҮГИЙН ДУНДАЖ ХЭМЖЭЭ, АРИЛЖААНЫ БАНК ХООРОНДЫН ЗАХЫН ХҮҮГИЙН ДУНДАЖ ХЭМЖЭЭНЭЭС ТООЦСОН ЖИГНЭСЭН ДУНДАЖ ХҮҮГЭЭС ДООШГҮЙ БАЙХААР НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ БАТАЛНА.
13.9.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ЧӨЛӨӨТ ҮЛДЭГДЛИЙГ САНХҮҮГИЙН ХЭРЭГСЭЛД ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАХ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ, МОНГОЛБАНК, САНХҮҮГИЙН ЗОХИЦУУЛАХ ХОРООНЫ САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭН ЗАСГИЙН ГАЗАР БАТАЛНА.
14 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ОРЛОГО, ЗАРЛАГЫН ТӨСӨВ БОЛОВСРУУЛАХ, БАТЛАХ
14.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ТӨСВИЙГ ТӨСВИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН 8 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 8.4-Т ЗААСАН ЦАГЛАБРЫН ДАГУУ БОЛОВСРУУЛНА.
14.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ТӨСВИЙН ТӨСЛИЙГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ХУРАЛДААНААР ХЭЛЭЛЦҮҮЛЖ, ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГАД ХҮРГҮҮЛНЭ.
14.3.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САН ТУС БҮРИЙН ЖИЛИЙН ОРЛОГО, ЗАРЛАГЫН ТӨСВИЙГ УЛСЫН ИХ ХУРАЛ БАТАЛНА.
14.4.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ХУУЛЬ ТОГТООМЖИД ЗААСНААР УЛСЫН ТӨСВӨӨС ОЛГОХ БОЛОН 1995 ОНООС ӨМНӨ ҮҮССЭН ҮҮРГИЙН ДАГУУ ТЭТГЭВЭРТ ЗАРЦУУЛАХ ХӨРӨНГӨ, УЛСЫН ТӨСВИЙН САНХҮҮГИЙН ДЭМЖЛЭГИЙГ ЖИЛ БҮРИЙН УЛСЫН ТӨСӨВ, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ТӨСӨВТ ТУСГАН БАТАЛНА.
14.5.ЭНЭ ХУУЛИЙН 11.1.6-Д ЗААСАН ХӨРӨНГИЙГ САНХҮҮ, ТӨСВИЙН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА САРЫН ХУВААРИЙН ДАГУУ ТУХАЙН САРЫН ЭХНИЙ 10 ХОНОГТ БАГТААН ЗОХИХ САНД ШИЛЖҮҮЛНЭ.
15 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН НЯГТЛАН БОДОХ БҮРТГЭЛ
15.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН НЯГТЛАН БОДОХ БҮРТГЭЛИЙГ ОЛОН УЛСЫН БОЛОН ҮНДЭСНИЙ СТАНДАРТЫН ДАГУУ АККРУЭЛ СУУРИАР ХӨТӨЛНӨ.
15.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН НЯГТЛАН БОДОХ БҮРТГЭЛИЙН АНХАН ШАТНЫ МАЯГТЫН ЗАГВАР, ТҮҮНИЙГ ХӨТЛӨХ АРГАЧЛАЛЫГ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА, САНХҮҮ, ТӨСВИЙН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА ХАМТРАН БАТАЛНА.
15.3.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН НЯГТЛАН БОДОХ БҮРТГЭЛИЙН БОДЛОГЫН БАРИМТ БИЧИГ БОЛОН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ХЭРЭГЛЭХ МАЯГТЫН ЗАГВАР, ТЭДГЭЭРИЙГ ХЭВЛҮҮЛЭХ, ҮНЭ ТОГТООХ, ЗАРЦУУЛАХ, ТАЙЛАГНАХ ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА БАТАЛНА.
15.4.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САН ТУС БҮРТ ТӨЛСӨН ШИМТГЭЛ, ТЭТГЭВЭР, ТЭТГЭМЖ, ДААТГУУЛАГЧИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН НӨХӨН СЭРГЭЭЛТИЙН ЗАРДЛЫН ТӨЛБӨР, ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНӨӨС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭНИЙ ЗАРДАЛ, ШИМТГЭЛИЙН ХӨНГӨЛӨЛТ, ЧӨЛӨӨЛӨЛТИЙГ АЖИЛ ОЛГОГЧ, ДААТГУУЛАГЧ ТУС БҮРЭЭР БҮРТГЭНЭ.
16 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ТАЙЛАН ТЭНЦЭЛ ГАРГАХ, ТАЙЛАГНАХ
16.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН УЛИРАЛ, ХАГАС ЖИЛ, ЖИЛИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНГ ДАРААХ ЦАГЛАБРЫН ДАГУУ БОЛОВСРУУЛЖ, ТАЙЛАГНАНА:
16.1.1.СУМ, ДҮҮРГИЙН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН УЛИРАЛ, ЖИЛИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНГ ТӨСВИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН 8 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 8.9.1-Д ЗААСНЫ ДАГУУ;
16.1.2.АЙМАГ, НИЙСЛЭЛИЙН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ХАГАС ЖИЛ, ЖИЛИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН НЭГТГЭСЭН ТАЙЛАНГ ТӨСВИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН 8 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 8.9.2, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА НЬ МӨН ХУУЛИЙН 8 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 8.9.5-Д ТУС ТУС ЗААСНЫ ДАГУУ.
16.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ НЬ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ХАГАС ЖИЛИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНГ ЖИЛ БҮРИЙН 9 ДҮГЭЭР САРЫН 10-НЫ ДОТОР, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ЖИЛИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНГ ДАРАА ОНЫ 5 ДУГААР САРЫН 25-НЫ ДОТОР ХЯНАН ХЭЛЭЛЦЭНЭ.
16.3.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ ТӨСВИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН 8 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 8.9-Д ЗААСАН ХУГАЦААНД НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНГ ТӨРИЙН АУДИТЫН БАЙГУУЛЛАГАД ХҮРГҮҮЛЖ, АУДИТ ХИЙСЭН ТАЙЛАНГ ТОГТООСОН ХУГАЦААНД ДЭЭД ШАТНЫ БАЙГУУЛЛАГАД ХҮРГҮҮЛНЭ.
16.4.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ЖИЛИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН, ТҮҮНД ХИЙСЭН ТӨРИЙН АУДИТЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ДҮГНЭЛТИЙГ УЛСЫН ИХ ХУРЛААР ХЭЛЭЛЦЭЖ, УЛСЫН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙГ БАТАЛСНААС ХОЙШ 20 ХОНОГИЙН ДОТОР ОЛОН НИЙТИЙН МЭДЭЭЛЛИЙН ХЭРЭГСЛЭЭР МЭДЭЭЛНЭ.
16.5.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ТӨСВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛ, САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН ХҮЛЭЭН АВАХ, ХЯНАХ, ЗАЛРУУЛГА ХИЙХ, БАТАЛГААЖУУЛАХТАЙ ХОЛБОГДСОН ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА БАТАЛНА.
17 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН МЭДЭЭЛЛИЙН НЭГДСЭН САН
17.1.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ ШИМТГЭЛ ТӨЛӨГЧ, ТЭТГЭВЭР, ТЭТГЭМЖ, ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН НӨХӨН СЭРГЭЭЛТИЙН ЗАРДЛЫН ТӨЛБӨР АВАГЧИЙН, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГИЙН ОРЛОГО, ЗАРЛАГЫН, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ БОЛОН ХОЛБОГДОХ БУСАД МЭДЭЭЛЛИЙГ АГУУЛСАН МЭДЭЭЛЛИЙН НЭГДСЭН САНТАЙ БАЙНА.
17.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 17.1-Д ЗААСАН МЭДЭЭЛЛИЙГ СУДАЛГАА, ШИНЖИЛГЭЭ, ҮНЭЛГЭЭ, ХЭТИЙН ТООЦООЛОЛ, ХЯНАЛТ ШАЛГАЛТ ХИЙХ, МЭДЭЭ, ТАЙЛАН ГАРГАХ, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮЙЛЧИЛГЭЭ ҮЗҮҮЛЭХ ЗОРИЛГООР АШИГЛАНА.
17.3.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГА НЬ МЭДЭЭЛЛИЙН НЭГДСЭН САНГ ҮНЭН ЗӨВ БҮРДҮҮЛЭХ, АЖИЛ ОЛГОГЧ, ДААТГУУЛАГЧ, ХҮНД НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮЙЛЧИЛГЭЭ ҮЗҮҮЛЭХ, ХЯНАЛТ ШАЛГАЛТ ХИЙХ ЗОРИЛГООР ТӨРИЙН БУСАД БАЙГУУЛЛАГУУДЫН СУУРЬ БОЛОН ТӨРӨЛЖСӨН МЭДЭЭЛЛИЙН САНД БҮРТГЭГДСЭН МЭДЭЭЛЛИЙГ АШИГЛАНА.
17.4.МЭДЭЭЛЛИЙН НЭГДСЭН САНГ БҮРДҮҮЛЭХ, ХАДГАЛАХ, АШИГЛАХ, МЭДЭЭЛЭЛД ХЯНАЛТ ТАВИХ, НУУЦЛАЛ, АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ЖУРМЫГ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА БАТАЛНА.
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ
18 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙН ХУВЬ ХЭМЖЭЭ
18.1.АЖИЛ ОЛГОГЧ БОЛОН ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.2-7.5-Д ЗААСАН ДААТГУУЛАГЧ ДООР ДУРДСАН ХУВЬ ХЭМЖЭЭГЭЭР САР БҮР НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛНӨ:
18.2.ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНИЙ ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙН ХУВЬ ХЭМЖЭЭГ ХӨДӨЛМӨРИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙ, АЮУЛГҮЙ АЖИЛЛАГААНЫ ШААРДЛАГА, ЭРСДЭЛ БҮХИЙ АЖЛЫН БАЙРНЫ ХӨДӨЛМӨРИЙН НӨХЦӨЛӨӨС ХАМААРАЛТАЙГААР АЖИЛ ОЛГОГЧИЙН ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ САН, ТҮҮНТЭЙ АДИЛТГАХ ОРЛОГООС ЯЛГАВАРТАЙ ТОГТООХ БӨГӨӨД ШИМТГЭЛ ТӨЛӨХ АЖИЛ МЭРГЭЖЛИЙН ЖАГСААЛТ, ШИМТГЭЛИЙН ХУВЬ ХЭМЖЭЭ, ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭН ЗАСГИЙН ГАЗАР БАТАЛНА.
18.3.ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.7-Д ЗААСАН ДААТГУУЛАГЧ ДООР ДУРДСАН ХУВЬ ХЭМЖЭЭГЭЭР ГЭРЭЭГЭЭР ТОХИРОЛЦСОН ХУГАЦААНД НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛНӨ:
18.4.ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.3.3-Т ЗААСАН МОНГОЛ УЛСЫН ИРГЭНИЙ ТӨЛӨХ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙН ХЭМЖЭЭГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ ТОГТООНО.
18.5.Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийн хувь, хэмжээг Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулиар зохицуулна.
19 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ НОГДОХ ОРЛОГЫН БҮРЭЛДЭХҮҮН
19.1.Даатгуулагч, ажил олгогчийн нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох орлогын бүрэлдэхүүнд дараах цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг хамааруулна:
19.1.1.Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 83 дугаар зүйлийн 83.5, 101 дүгээр зүйлийн 101.1, 111-117 дугаар зүйлд тус тус заасан цалин хөлс, олговор;
19.1.2.Иргэний хуулийн 343 дугаар зүйлд заасан ажил гүйцэтгэх, мөн хуулийн 359 дүгээр зүйлд заасан хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах гэрээгээр тохирсон цалин хөлс;
19.1.3.ажил олгогчоос даатгуулагчид мөнгөн хэлбэрээр олгосон унаа, хоол, түлээ, нүүрсний үнийн хөнгөлөлт, орон сууцны ашиглалтын төлбөр, бүсийн болон хээрийн нэмэгдэл, тэдгээртэй адилтгах бусад орлого, сар, улирал, жилийн ажлын үр дүнг харгалзан олгосон шагнал, урамшуулал;
20 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨГЧИЙН БҮРТГЭЛ
20.1.Ажил олгогч нь улсын бүртгэлийн байгууллагаас гэрчилгээ авснаас хойш ажлын 14 өдрийн дотор харьяалагдах нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөгчөөр бүртгүүлнэ.
20.2.Нийгмийн даатгалын байгууллага нь ажил олгогч, даатгуулагчийг бүртгэж, шимтгэл төлөгчийн дугаар олгоно.
20.3.Нийгмийн даатгалын байгууллага нь ажил олгогч, даатгуулагчийн мэдээллийг тусгасан хувийн хэрэг нээж, тухай бүрд мэдээллийн баяжилт хийнэ.
20.4.Энэ зүйлийн 20.3-т заасан хувийн хэрэгт нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн тайлан, сайн дураар даатгуулах гэрээ, эрх бүхий байгууллагаас хийсэн хяналт шалгалтын удирдамж, тайлан, мэдэгдэл, акт, албан шаардлага, шийтгэлийн хуудас зэргийг тухай бүр хавсаргана.
21 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨЛТ
21.1.Ажил олгогч нь даатгуулагчийн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогоос нийгмийн даатгалын шимтгэлийг сар бүр тооцон суутгаж, ажил олгогчийн цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогоос тооцсон шимтгэлийн хамт тухайн сард багтаан нийгмийн даатгалын санд төлнө.
21.2.Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байгаа олон улсын байгууллага, гадаадын ажил олгогч нь Монгол Улсын иргэнийг ажиллуулж байгаа бол түүний нийгмийн даатгалын шимтгэлийг энэ зүйлийн 21.1-д заасны дагуу нийгмийн даатгалын санд төлнө
21.3.Монгол Улсаас хилийн чанадад ажиллаж байгаа Дипломат төлөөлөгчийн газар, ажил олгогчийн төлөөлөгчийн газар, төлөөний газрын ажилтны нийгмийн даатгалын шимтгэлийг Монгол Улсад ажиллаж байгаа адилтгах албан тушаалын ажилтны цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогоос ажил олгогчийн болон даатгуулагчийн төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээгээр тооцож, тухайн ажилтныг томилон ажиллуулж байгаа ажил олгогч нь нийгмийн даатгалын санд төлнө.
21.4.Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.2-т заасан хөдөлмөрийн гэрээгээр ажилладаг даатгуулагчийн ажиллаагүй хугацааны нийгмийн даатгалын шимтгэлийг тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс ажил олгогчийн төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээгээр тооцож, ажил олгогч нь нийгмийн даатгалын санд төлнө.
21.21.ГУРАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ХҮҮХДЭЭ АСАРЧ БАЙГАА ЭХ ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.7-Д ЗААСНЫ ДАГУУ ДААТГУУЛАХ БОЛ ТУХАЙН ҮЕД МӨРДӨЖ БАЙГАА САРЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНД НОГДОХ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ ДООР ДУРДСАНААР ТООЦОЖ САР БҮР ТӨЛНӨ:
21.21.1.Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1-д заасан нөхцөлийг хүүхэд төрүүлэх бүрд хангаж жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авсан эхийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг тэтгэмжийн даатгалын сангаас;
21.21.2.энэ зүйлийн 21.21.1-д зааснаас бусад эхийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг улсын төсвөөс.
21.22.ЭМНЭЛГИЙН ХЯНАЛТАД БАЙДАГ, БАЙНГЫН АСАРГАА ШААРДЛАГАТАЙ 18 ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ХҮҮХДЭЭ АСАРЧ АЖИЛ ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЭГҮЙ ЭХ, ЭСХҮЛ ЭЦЭГ ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.7-Д ЗААСНЫ ДАГУУ ДААТГУУЛАХ БОЛ ТУХАЙН ҮЕД МӨРДӨЖ БАЙГАА САРЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНД НОГДОХ ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ УЛСЫН ТӨСВӨӨС САР БҮР ТӨЛНӨ.
21.23.МАЛЧИН, ТУСЛАХ МАЛЧИН ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.7-Д ЗААСНЫ ДАГУУ ДААТГУУЛАХ БОЛ ТУХАЙН ҮЕД МӨРДӨЖ БАЙГАА САРЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНД НОГДОХ ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙН 50 ХУВИЙГ УЛСЫН ТӨСВӨӨС САР БҮР ТӨЛНӨ. УЛСЫН ТӨСВӨӨС ХАРИУЦАН ТӨЛӨХ ХУГАЦАА 5 ЖИЛЭЭС ИХГҮЙ БАЙНА.
21.24.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 21.21-21.23-Т ЗААСАН ДААТГУУЛАГЧ САЙН ДУРААР ДААТГУУЛАХ ГЭРЭЭГЭЭР ТОХИРСОН ТӨЛБӨЛ ЗОХИОХ ШИМТГЭЛИЙН ДҮНГЭЭС ТЭТГЭМЖИЙН ДААТГАЛЫН САН, УЛСЫН ТӨСВӨӨС ТӨЛСӨН ШИМТГЭЛИЙГ ХАСАЖ, ҮЛДЭХ ХЭСЭГ БОЛОН ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНИЙ ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ ӨӨРӨӨ ХАРИУЦАН ТӨЛНӨ.
21.25.ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНИЙ УЛМААС ХӨДӨЛМӨРИЙН ЧАДВАР АЛДСАНЫ ТЭТГЭВЭР АВАГЧИЙН АЖИЛ, ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭХ ХУГАЦААНД ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 21.19-Д ЗААСАН ШИМТГЭЛИЙГ ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСОЛ, МЭРГЭЖЛЭЭС ШАЛТГААЛСАН ӨВЧНИЙ ДААТГАЛЫН САНГААС ДАВХАРДУУЛАН ТӨЛӨХГҮЙ.
21.26.ЦЭРГИЙН ЖИНХЭНЭ АЛБА ХААГЧ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГААС ОЛГОХ ТЭТГЭВРИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ДАГУУ ӨНДӨР НАСНЫ ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ БОЛ ТҮҮНИЙ ЦЭРГИЙН АЛБА ХААСАН ХУГАЦААНЫ ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ АЖИЛ ОЛГОГЧИЙН ТӨЛӨХ ХУВЬ ХЭМЖЭЭГЭЭР ДАРААХ БАЙДЛААР ТООЦОЖ, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЗОХИХ САНД УЛСЫН ТӨСВӨӨС ТУХАЙ БҮР ТӨЛНӨ:
21.26.1.цэргийн алба хаасан хугацааны шимтгэлийг цэргийн алба хаагчийн авч байсан цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг энэ хуулийн 22.2-т заасны дагуу тогтоосон итгэлцүүр хэрэглэсэн орлогоос;
21.26.2.Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг болон холбогдох бусад хууль тогтоомжийн дагуу цэргийн алба хаасан хугацааг өсгөн тооцсон хугацааны шимтгэлийг шимтгэл төлөх үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс.
21.27.ДИПЛОМАТ АЛБАНЫ ТУХАЙ ХУУЛИЙН 22 ДУГААР ЗҮЙЛИЙН 22.4-Т ЗААСНЫ ДАГУУ ЦАГ УУРЫН ХҮНД НӨХЦӨЛ БҮХИЙ УЛСАД АЖИЛЛАСАН ӨСГӨН ТООЦСОН ХУГАЦААНЫ ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ ШИМТГЭЛ ТӨЛӨХ ҮЕД МӨРДӨЖ БАЙГАА САРЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНЭЭС АЖИЛ ОЛГОГЧИЙН ТӨЛӨХ ХУВЬ ХЭМЖЭЭГЭЭР ТООЦОЖ, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЗОХИХ САНД УЛСЫН ТӨСВӨӨС ТУХАЙ БҮР ТӨЛНӨ.
21.28.НООСНЫ, СҮҮНИЙ, АРЬС ШИРНИЙ, УЛААН БУУДАЙН УРАМШУУЛАЛ АВАХ ЭРХ ҮҮССЭН ЭНЭ ХУУЛИЙН 7.7-Д ЗААСАН ДААТГУУЛАГЧИЙН ТӨЛБӨЛ ЗОХИХ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ ХҮНС, ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА НЬ УГ УРАМШУУЛЛААС НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЗОХИХ САНД ТУХАЙ БҮР ТӨЛНӨ.
21.29.МОНГОЛ УЛСААС ХИЛИЙН ЧАНАДАД АЖИЛЛАЖ БАЙГАА ДИПЛОМАТ ТӨЛӨӨЛӨГЧИЙН ГАЗРЫН АЖИЛТНЫ АДИЛТГАХ АЛБАН ТУШААЛЫН ЖАГСААЛТ, НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨХ, ТЭТГЭВЭР, ТЭТГЭМЖ ТОГТООХОД БАРИМТЛАХ ЖИШИГ ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ ХЭМЖЭЭГ ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ БОЛОН ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГИШҮҮН ХАМТРАН БАТАЛНА.
21.30.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨЛТТЭЙ ХОЛБООТОЙ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ ЗАСГИЙН ГАЗАР БАТАЛНА.
21.31.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 21.28-Д ЗААСАН ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН БОЛОН ХҮНС, ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГИШҮҮН ХАМТРАН БАТАЛНА.
21.32.ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨХ ХАРИЛЦААГ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ДААТГАЛЫН ТУХАЙ ХУУЛИАР ЗОХИЦУУЛНА.
22 ДУГААР ЗҮЙЛ.ИТГЭЛЦҮҮРИЙГ ХЭРЭГЛЭХ, ТОГТООХ
22.1.Даатгуулагчийн шимтгэл төлөх болон тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоолгох цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын өнөөгийн үнэ цэнийг тодорхойлоход итгэлцүүр хэрэглэнэ.
22.2.Итгэлцүүрийг улсын дундаж цалин, хэрэглээний үнийн өөрчлөлттэй уялдуулан Үндэсний статистикийн хорооны саналыг үндэслэн Засгийн газар жил бүрийн 4 дүгээр сарын 1-ний өдрийн дотор тогтоож, дараа жилийн 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс мөрдөнө.
22.3.Итгэлцүүрийг хэрэглэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулсан журмыг хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
23 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛСНӨӨР ТООЦОХ ХУГАЦАА
23.1.ДАРААХ ХУГАЦААГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛСНӨӨР ТООЦНО:
23.1.1.ажилтны 1991 оны 7 дугаар сарын 1-ний өдөр хүртэл хөдөлмөрийн гэрээгээр ажилласан хугацаа;
23.1.2.ажилтны төр, хувийн өмчийн бүх хэлбэрийн аж ахуйн нэгж, байгууллага, хөдөө аж ахуйн нэгдэл, хоршоолол, шашны байгууллагад 1991 оны 7 дугаар сарын 1-ний өдрөөс 1995 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдөр хүртэл ажиллаж, цалин хөлсний сангаас нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн хугацаа;
23.1.3.Монгол Улсын иргэний 1995 оноос өмнө цэргийн жинхэнэ болон хугацаат цэргийн алба хаасан хугацаа;
23.1.4.тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг 10-аас доошгүй жил төлсөн, төрүүлсэн болон гурав хүртэл настайд нь үрчлэн авсан хүүхдээ зургаан нас хүртэл өсгөсөн эхийн төрүүлсэн болон үрчлэн авсан хүүхэд бүрийн тоогоор нэг жил зургаан сараар тооцсон хугацаа;
23.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛСНӨӨР ТООЦОХ ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН САНАЛЫГ ХАРГАЛЗАН ЗАСГИЙН ГАЗАР БАТАЛНА.
24 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ НӨХӨН ТӨЛҮҮЛЭХ
24.1.Дараах тохиолдолд нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлнэ:
24.1.1.ажил олгогч нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогыг нуусан буюу хэмжээг нь санаатайгаар бууруулсан бол;
24.1.2.ажил олгогч энэ хуулийн 21.1-д заасан хугацаанд төлөөгүй, эсхүл дутуу төлсөн бол;
24.1.3.сайн дураар даатгуулах гэрээгээр тохирсон хугацаанд төлөөгүй бол;
24.2.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ НӨХӨН ТӨЛҮҮЛЭХ ТОХИОЛДОЛД ШИМТГЭЛ НОГДОХ ЦАЛИН ХӨЛС, ТҮҮНТЭЙ АДИЛТГАХ ОРЛОГОД ЭНЭ ХУУЛИЙН 22.2-Т ЗААСНЫ ДАГУУ ТОГТООСОН ИТГЭЛЦҮҮР ХЭРЭГЛЭНЭ.
24.3.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 24.1-Д ЗААСНААС БУСАД ТОХИОЛДОЛД НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ НӨХӨН ТӨЛӨХИЙГ ХОРИГЛОНО.
24.4.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨЛТИЙГ ТАЙЛАГНАХ, ШИМТГЭЛИЙГ НӨХӨН ТӨЛҮҮЛЭХ ЗЭРЭГ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГИШҮҮН БАТАЛНА.
25 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛӨЛТИЙГ ТАЙЛАГНАХ
25.1.Ажил олгогч нь тухайн сарын нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн тайланг дараа сарын 5-ны дотор цахим, эсхүл тоон гарын үсгээр баталгаажуулж, харьяалагдах нийгмийн даатгалын байгууллагад ирүүлэх бөгөөд энэ хугацаа долоо хоног бүрийн амралт, эсхүл нийтээр амрах баярын өдөртэй давхацвал дараагийн ажлын өдөр тайлагнана.
25.2.Дараах зөрчилд нийгмийн даатгалын улсын байцаагч акт тогтоосон бол нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн тайланг ажил олгогчоор нөхөн гаргуулна:
25.2.1.нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогыг нуусан, хэмжээг нь санаатайгаар бууруулсан, буруу тодорхойлсон;
25.2.2.нийгмийн даатгалын шимтгэлийг дутуу төлсөн;
26 ДУГААР ЗҮЙЛ.ИЛҮҮ ТӨЛСӨН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ БУЦААН ОЛГОХ
26.1.Нийгмийн даатгалын байгууллага нь илүү төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг доор дурдсанаар буцаан олгоно:
26.1.1.илүү төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг ажил олгогчийн, эсхүл сайн дураар даатгуулагчийн хүсэлтэд үндэслэн дараагийн сар, улирал, жилийн төлбөл зохих шимтгэлд шилжүүлэн тооцох, эсхүл тооцоо хийснээс хойш 30 хоногийн дотор;
26.1.2.сайн дураар нийгмийн даатгалын шимтгэл урьдчилан төлсөн даатгуулагч хөдөлмөр эрхэлж, албан журмаар даатгуулсан бол давхардсан хугацааны сайн дураар төлсөн шимтгэлийг түүний хүсэлтэд үндэслэн 30 хоногийн дотор;
26.1.3.даатгуулагч хоёр ба түүнээс дээш байгууллагад хөдөлмөр эрхэлж нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын нийт дүн нь энэ хуулийн 19.4-т заасан дээд хэмжээнээс хэтэрсэн бол уг хэтэрсэн хэсэгт ногдох илүү төлсөн шимтгэлийг түүний хүсэлтэд үндэслэн дараа жилийн хоёрдугаар улиралд.
26.2.ИЛҮҮ ТӨЛСӨН ШИМТГЭЛИЙГ БУЦААН ОЛГОХ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН АСУУДАЛ ХАРИУЦСАН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГА БАТАЛНА.
27 ДУГААР ЗҮЙЛ.ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН НЭРИЙН ДАНСНЫ БҮРТГЭЛ
27.1.Тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн 1960 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдөр ба түүнээс хойш төрсөн даатгуулагч тэтгэврийн даатгалын нэрийн данс (цаашид “Нэрийн данс” гэх)-тай байна.
27.2.Нийгмийн даатгалын байгууллага нь даатгуулагч бүрт нэрийн данс нээнэ.
27.3.Даатгуулагчийн нэрийн дансанд дараах орлогыг бүртгэнэ:
27.3.1.нэрийн дансны эхний үлдэгдэл;
27.4.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 27.3.2-27.3.6-Д ЗААСАН ШИМТГЭЛИЙН ОРЛОГООС 4 ХУВИЙГ ХӨДӨЛМӨРИЙН ЧАДВАР АЛДСАНЫ, ТЭЖЭЭГЧЭЭ АЛДСАНЫ ТЭТГЭВЭР ОЛГОХ ЗОРИУЛАЛТААР ТУСГАЙ ДАНСАНД БҮРТГЭНЭ.
27.5.НЭРИЙН ДАНСНЫ ӨМНӨХ ОНЫ ЭЦСИЙН ҮЛДЭГДЭЛ НЬ ТУХАЙН ЖИЛИЙН ЭХНИЙ ҮЛДЭГДЭЛ БАЙНА.
27.6.ДААТГУУЛАГЧИЙН ЭНЭ ХУУЛИЙН 29.2-Т ЗААСАН МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ ХАССАН НЭРИЙН ДАНСНЫ ЭХНИЙ ҮЛДЭГДЭЛ, БҮРТГЭСЭН ШИМТГЭЛИЙН ОРЛОГОД ЖИЛ БҮР ХҮҮ ТООЦОЖ, БҮРТГЭНЭ.
27.7.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 27.6-Д ЗААСАН ТУХАЙН ЖИЛИЙН ХҮҮГИЙН ХЭМЖЭЭГ ДООР ДУРДСАН ҮЗҮҮЛЭЛТИЙГ ХАРГАЛЗАН ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА БОЛОН ҮНДЭСНИЙ СТАТИСТИКИЙН ХОРООНЫ САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭН ДАРАА ОНЫ НЭГДҮГЭЭР УЛИРАЛД БАГТААН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ ТОГТООНО:
27.7.1.өмнөх оны инфляцын түвшин;
27.7.2.системийн ач холбогдол бүхий арилжааны банкнуудаас албан ёсоор зарласан иргэдийн мөнгөн хадгаламжийн өмнөх жилийн дундаж хүүгийн хэмжээ.
27.8.ДААТГУУЛАГЧИЙН НЭРИЙН ДАНСНЫ ТУХАЙН ЖИЛИЙН ЭЦСИЙН ҮЛДЭГДЛИЙГ ДАРААХ ТОМЬЁОГООР БОДНО:
НДC2=НДC1-М+ БШО+ХО НДC2-НЭРИЙН ДАНСНЫ ТУХАЙН ЖИЛИЙН ЭЦСИЙН ҮЛДЭГДЭЛ; НДC1-НЭРИЙН ДАНСНЫ ТУХАЙН ЖИЛИЙН ЭХНИЙ ҮЛДЭГДЭЛ; БШО-ТУХАЙН ЖИЛИЙН БҮРТГЭСЭН ШИМТГЭЛИЙН ОРЛОГО; ХО-НЭРИЙН ДАНСНЫ ЭХНИЙ ҮЛДЭГДЛЭЭС МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ ХАССАН ДҮН, ТУХАЙН ЖИЛИЙН БҮРТГЭСЭН ОРЛОГОД ТООЦСОН ХҮҮГИЙН ОРЛОГО; М-МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГО.
27.9.НЭРИЙН ДАНСНЫ ГАРААНЫ ҮЛДЭГДЛИЙГ 2000 ОНООС ӨМНӨ ХӨДӨЛМӨР ЭРХЭЛЖ, ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ ТӨЛСӨН ДААТГУУЛАГЧИД ТООЦОХ БА ГАРААНЫ ҮЛДЭГДЭЛ НЬ ДААТГУУЛАГЧИЙН НЭРИЙН ДАНС НЭЭЛГЭСЭН ЖИЛИЙН ЭХНИЙ ҮЛДЭГДЭЛ БАЙНА.
27.10.НЭРИЙН ДАНСЫГ НЭЭХ, БҮРТГЭХ, ХӨТЛӨХ, ДААТГУУЛАГЧИЙН ГАРААНЫ ҮЛДЭГДЛИЙГ ТООЦОХ ЗЭРЭГ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ БАТАЛНА.
28 ДУГААР ЗҮЙЛ.НЭРИЙН ДАНСНЫ ОРЛОГЫГ БҮРТГЭХ ТУСГАЙ НӨХЦӨЛ
28.1.Албан журмаар даатгуулагчийн жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авсан, гурав хүртэлх насны хүүхдээ асрах чөлөөтэй байх хугацааны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг түүний сүүлийн 12 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас даатгуулагч, ажил олгогчийн төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээгээр тооцож нэрийн дансанд нь бүртгэж, хүү тооцно.
28.2.Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн дагуу өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох даатгуулагчийн 1995 оноос өмнө цэргийн алба хаасан хугацаанд ногдох тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг даатгуулагчийн болон ажил олгогчийн төлөх тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээгээр доор дурдсан орлогоос тооцож нэрийн дансанд нь бүртгэнэ:
28.2.1.цэргийн алба хаасан хугацаанд авсан цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогод энэ хуулийн 22.2-т заасны дагуу тогтоосон итгэлцүүр хэрэглэсэн орлогоос;
28.2.2.холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу цэргийн алба хаасан хугацааг өсгөн тооцох хугацааны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс.
28.3.ЭНЭ ХУУЛИЙН 23.1.4-Т ЗААСАН ХУГАЦААНЫ ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ ДААТГУУЛАГЧИЙН ӨНДӨР НАСНЫ ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ ТУХАЙН ҮЕД МӨРДӨЖ БАЙГАА САРЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНЭЭС ДААТГУУЛАГЧИЙН БОЛОН АЖИЛ ОЛГОГЧИЙН ТӨЛӨХ ХУВЬ ХЭМЖЭЭГЭЭР ТООЦОЖ НЭРИЙН ДАНСАНД НЬ БҮРТГЭНЭ.
28.4.ХӨДӨЛМӨРИЙН ЧАДВАР БҮРЭН АЛДСАН ДААТГУУЛАГЧИЙН ХӨДӨЛМӨРИЙН ЧАДВАР АЛДСАНЫ ТЭТГЭВЭР АВЧ БАЙСАН ХУГАЦААНЫ ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙГ ӨНДӨР НАСНЫ ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ ТУХАЙН ҮЕД МӨРДӨЖ БАЙГАА САРЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНЭЭС ДААТГУУЛАГЧИЙН БОЛОН АЖИЛ ОЛГОГЧИЙН ТӨЛӨХ ХУВЬ ХЭМЖЭЭГЭЭР ТООЦОН НЭРИЙН ДАНСАНД НЬ БҮРТГЭНЭ.
29 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.ТЭТГЭВРИЙН НӨӨЦ САНГ БҮРДҮҮЛЭХ, МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ ӨВЛҮҮЛЭХ
29.1.ТЭТГЭВРИЙН ХУВААРИЛАЛТЫН ТОГТОЛЦООНООС ХУРИМТЛАЛЫН ТОГТОЛЦООНД ҮЕ ШАТТАЙ ШИЛЖИХ ЗОРИЛГООР ДААТГУУЛАГЧИЙН НЭРИЙН ДАНСНЫ МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ БАЙРШУУЛАХ ТЭТГЭВРИЙН НӨӨЦ САНТАЙ БАЙНА.
29.2.Энэ хуулийн 27 дугаар зүйлд заасан нэрийн дансны эцсийн үлдэгдлийг дараах эх үүсвэрээс мөнгөжүүлнэ:
29.2.1.Ирээдүйн өв сангийн тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.6-д заасан улсын төсөвт шилжүүлсэн орлогоос Засгийн газрын тогтоосон хэмжээгээр;
29.2.2.улсын төсвөөс олгох бусад орлого.
29.3.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 29.1-Д ЗААСАН ТЭТГЭВРИЙН НӨӨЦ САН ДАРААХ ЭХ ҮҮСВЭРЭЭС БҮРДЭНЭ:
29.3.1.энэ хуулийн 18.1-д заасан тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээний ажил олгогчийн 1.0, даатгуулагчийн 1.0, нийт 2.0 хувийн, энэ хуулийн 18.3-т заасан сайн дураар даатгуулагчийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээний 2.0 хувийн шимтгэлийн орлого;
29.3.2.энэ зүйлийн 29.2-т заасан мөнгөжүүлсэн орлого.
29.4.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 29.3-Т ЗААСАН ОРЛОГЫГ ДААТГУУЛАГЧ БҮРЭЭР ХУВААРИЛЖ, ТЭТГЭВРИЙН НӨӨЦ САНГИЙН ДАНСАНД БАЙРШУУЛНА.
29.5.ТЭТГЭВРИЙН НӨӨЦ САНД БАЙРШУУЛСАН ДААТГУУЛАГЧИЙН МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ ТҮҮНИЙ САНАЛД ҮНДЭСЛЭН ДООР ДУРДСАНААР ХӨРӨНГӨ ОРУУЛЖ БОЛНО:
29.5.1.энэ хуулийн 13.1-д заасан санхүүгийн хэрэгсэлд;
29.5.2.тусгай хуулиар зохицуулсан эрүүл мэнд, боловсрол, орон сууцны ипотекийн санхүүжилтэд.
29.6.ДААТГУУЛАГЧ НАС БАРВАЛ ТҮҮНИЙ МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ ХУУЛЬ ЁСНЫ ӨВ ЗАЛГАМЖЛАГЧИД НЬ ӨВЛҮҮЛНЭ.
29.7.НАС БАРСАН ДААТГУУЛАГЧИЙН ГЭР БҮЛИЙН ГИШҮҮНД НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН САНГААС ОЛГОХ ТЭТГЭВРИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬД ЗААСНЫ ДАГУУ ТЭЖЭЭГЧЭЭ АЛДСАНЫ ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ ЭРХ ҮҮСЭХЭЭР БОЛ МӨНГӨЖҮҮЛСЭН ОРЛОГЫГ ӨВЛҮҮЛЭХГҮЙ.
29.8.ТЭТГЭВРИЙН НӨӨЦ САНД ХӨРӨНГӨ ТӨВЛӨРҮҮЛЭХ, БҮРТГЭХ, ХУВААРИЛАХ, БАЙРШУУЛАХ, МЭДЭЭЛЭХ, ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАХ, ӨВЛҮҮЛЭХ, ХЯНАЛТ ТАВИХ ЗЭРЭГ ХАРИЛЦААГ ЗОХИЦУУЛСАН ЖУРМЫГ САНХҮҮ, ТӨСВИЙН, ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН АСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ТӨРИЙН ЗАХИРГААНЫ ТӨВ БАЙГУУЛЛАГА БОЛОН НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭН ЗАСГИЙН ГАЗАР БАТАЛНА.
30 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙН ӨР
30.1.Доор дурдсан шимтгэл, алданги, торгуулийг шимтгэлийн өрд тооцно:
30.1.1.энэ хуулийн 21.1, 21.20-д заасан хугацаанд төлөөгүй нийгмийн даатгалын шимтгэл;
30.1.2.улсын байцаагчийн актаар төлүүлэхээр тогтоосон төлөгдөөгүй нийгмийн даатгалын шимтгэл, алданги, торгууль;
30.1.3.шүүхийн шийдвэрээр төлүүлэхээр тогтоосон төлөгдөөгүй нийгмийн даатгалын шимтгэл, алданги, торгууль.
31 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛ.ХӨӨН ХЭЛЭЛЦЭХ ХУГАЦАА
31.1.Дараах тохиолдолд хөөн хэлэлцэх хугацаагүй байна:
31.1.1.энэ хуулийн 24.1-д заасан нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх;
31.1.2.энэ хуулийн 24.1.1-24.1.3-т заасан нийгмийн даатгалын шимтгэлд тооцсон алданги, торгуулийг төлүүлэх;
31.1.3.энэ хуулийн 30 дугаар зүйлд заасан нийгмийн даатгалын шимтгэлийн өрийг төлүүлэх;
ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ АЖИЛ ОЛГОГЧ, ДААТГУУЛАГЧИЙН ЭРХ, ҮҮРЭГ
32 дугаар зүйл.Ажил олгогчийн эрх, үүрэг
32.1.Ажил олгогч дараах эрх эдэлнэ:
32.1.1.ажилгүйдлийн болон үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын шимтгэлийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх;
32.1.2.илүү төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг буцаан авах буюу дараа төлөх шимтгэлд шилжүүлэн тооцуулах;
32.2.АЖИЛ ОЛГОГЧ ДАРААХ ҮҮРЭГ ХҮЛЭЭНЭ:
32.2.1.хөдөлмөрийн гэрээ, хөлсөөр ажиллах, ажил гүйцэтгэх болон тэдгээртэй адилтгах гэрээ байгуулсан өдрөөс эхлэн ажилтныг нийгмийн даатгалд албан журмаар даатгуулах;
32.2.2.орон тоо болон цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогын бүрэлдэхүүнийг үнэн, зөв тодорхойлж, нийгмийн даатгалын шимтгэлийг энэ хуулиар тогтоосон хувь хэмжээгээр ногдуулж, сар бүр нийгмийн даатгалын санд төлөх;
32.2.3.нийгмийн даатгалын холбогдолтой анхан шатны болон нягтлан бодох бүртгэлийг хөтөлж, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн тайлан, мэдээг гарган энэ хуулиар тогтоосон хугацаанд нийгмийн даатгалын байгууллагад хүргүүлэх;
32.2.4.энэ зүйлийн 32.2.1-д заасан гэрээ байгуулсан, дуусгавар болгосон талаарх шийдвэр болон нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлттэй холбоотой баримт бичгийг тухай бүр нийгмийн даатгалын байгууллага, даатгуулагчид өгөх;
33 ДУГААР ЗҮЙЛ.ДААТГУУЛАГЧИЙН ЭРХ, ҮҮРЭГ
33.1.Даатгуулагч дараах эрх эдэлнэ:
33.1.1.нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжид заасан нөхцөлийг хангасан тохиолдолд тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр авах;
33.1.2.илүү төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг буцаан авах буюу дараа төлөх шимтгэлд шилжүүлэн тооцуулах;
33.1.3.нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого, ажил олгогчийн болон өөрийн төлсөн шимтгэлийн хэмжээ, шимтгэл төлсөн хугацаа, нийгмийн даатгалын сангаас авсан тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөрийн талаарх мэдээллийг цахим болон цаасан хэлбэрээр авах;
33.2.ДААТГУУЛАГЧ ДАРААХ ҮҮРЭГ ХҮЛЭЭНЭ:
33.2.1.нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого тодорхойлох болон шимтгэл төлсөн хугацааг тооцох, тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр авахад шаардлагатай баримт бичгийг үнэн зөв бүрдүүлэх;
33.2.2.ажил олгогчийн нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжийг зөрчсөн үйл ажиллагааны талаар нийгмийн даатгалын байгууллага болон холбогдох байгууллагад мэдээлэх;
33.2.3.сайн дураар даатгуулагч нийгмийн даатгалын байгууллагатай байгуулсан гэрээнд заасан хугацаанд нийгмийн даатгалын шимтгэлээ төлөх;
33.2.4.нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлт, тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөрийн тогтоолт, олголтод хийсэн хяналт шалгалтаар илэрсэн зөрчлийг арилгах, улсын байцаагчийн актаар тогтоосон төлбөрийг барагдуулах;
ТАВДУГААР БҮЛЭГ НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ТОГТОЛЦОО
34 дүгээр зүйл.Нийгмийн даатгалын байгууллагын тогтолцоо, үйл ажиллагааны зарчим
34.1.Нийгмийн даатгалын байгууллагын тогтолцоо нь Нийгмийн даатгалын Үндэсний зөвлөл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газар, сум, дүүргийн тасаг, нийгмийн даатгалын байцаагч, ажилтнаас бүрдэнэ.
34.2.Нийгмийн даатгалын байгууллага нь хууль дээдлэх, бусдын нөлөөнд үл автах, ажил олгогч, даатгуулагчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх, албан үүргээ иргэдийн итгэл хүлээхүйц, тэгш, шударга, хариуцлагатайгаар гүйцэтгэх, үйл ажиллагаа нь ил тод байх зарчим баримтална.
35 ДУГААР ЗҮЙЛ.НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ
35.1.Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл (цаашид “Үндэсний зөвлөл” гэх) нь Засгийн газар, даатгуулагч, ажил олгогч гурван талыг тэнцүү тоогоор төлөөлсөн орон тооны бус дараах гишүүнтэй байна:
35.1.1.Засгийн газрыг төлөөлж хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын, санхүү төсвийн, хууль зүйн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас тус бүр 1 хүн;
35.1.2.даатгуулагчийг төлөөлж даатгуулагчийн олонхын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалсан үйлдвэрчний эвлэлээс З хүн;
35.1.3.ажил олгогчийг төлөөлж ажил олгогчийн олонхын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалсан байгууллагаас З хүн.
35.2.ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 35.1.1-Д ЗААСАН ТӨЛӨӨЛӨЛ НЬ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН САЙД, САНГИЙН САЙД, ХУУЛЬ ЗҮЙ, ДОТООД ХЭРГИЙН САЙД БАЙНА.
35.3.УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ХОЛБОГДОХ БАЙНГЫН ХОРОО ҮНДЭСНИЙ ХЭМЖЭЭНИЙ АЖИЛ ОЛГОГЧ БОЛОН ДААТГУУЛАГЧИЙН ТӨЛӨӨЛЛИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН САНАЛЫГ ҮНДЭСЛЭН НЭЭЛТТЭЙ СОНГОН ШАЛГАРУУЛАЛТААР НЭР ДЭВШИХ ТӨЛӨӨЛЛИЙГ СОНГОЖ, ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ГИШҮҮНД НЭР ДЭВШҮҮЛНЭ.
35.4.УЛСЫН ИХ ХУРАЛ ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 35.3-Т ЗААСАН НЭР ДЭВШИГЧИЙН СОНСГОЛ ХИЙЖ, 6 ЖИЛИЙН ХУГАЦААГААР ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ГИШҮҮНЭЭР ТОМИЛЖ, ЧӨЛӨӨЛНӨ.
35.5.ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ НЬ ДАРГА, ДЭД ДАРГА, ГИШҮҮНТЭЙ БАЙНА.
35.6.ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ДАРГА НЬ ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН САЙД БАЙНА.
35.7.ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ДЭД ДАРГЫГ ТАЛУУД ЗӨВШИЛЦӨЖ ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 35.1.2, 35.1.3-Т ЗААСАН ТӨЛӨӨЛЛӨӨС 2 ЖИЛИЙН ХУГАЦААГААР ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ДАРГА ТОМИЛЖ, ЧӨЛӨӨЛНӨ.
35.8.ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ГИШҮҮН ХУУЛЬД ЗААСАН БҮРЭН ЭРХИЙН ХУГАЦАА НЬ ДУУСГАВАР БОЛОХООС ӨМНӨ ЧӨЛӨӨЛӨГДӨХ ТОХИОЛДОЛД ДАРААГИЙН ГИШҮҮНИЙГ ЭНЭ ЗҮЙЛИЙН 35.3-Т ЗААСНЫ ДАГУУ СОНГОН ШАЛГАРУУЛЖ, ЧӨЛӨӨЛӨГДСӨН ГИШҮҮНИЙ БҮРЭН ЭРХИЙН ҮЛДСЭН ХУГАЦААГААР УЛСЫН ИХ ХУРЛААС ТОМИЛНО.
35.9.ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛИЙН ГИШҮҮНИЙГ НЭГ УДАА УЛИРУУЛАН ТОМИЛЖ БОЛНО.
35.10.ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨЛ ДАРААХ БҮРЭН ЭРХИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛНЭ:
35.10.1.нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааг сайжруулах чиглэлээр санал, дүгнэлт өгөх, шийдвэр гаргах болон нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжид өөрчлөлт оруулах асуудлаар санал боловсруулж холбогдох байгууллагаар шийдвэрлүүлэх;
35.10.2.нийгмийн даатгалын сангийн төсвийн төсөл, төсөөлөл, төсвийн хүрээний мэдэгдлийн төсөлд санал өгөх, төсвийн гүйцэтгэлд хяналт тавих;
35.10.3.нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагааны талаарх тайлан, мэдээллийг хэлэлцэн, дүгнэлт, шийдвэр гаргах;
35.10.4.Үндэсний зөвлөлийн хуралдаанаар хэлэлцэх асуудалтай холбогдуулан Санхүүгийн зохицуулах хороо, нийгмийн даатгалын чиглэлээр эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил эрхэлдэг байгууллага, судлаач, ахмадын болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хууль ёсны эрх ашгийг хамгаалах байгууллагын төлөөллийг хуралдаанд оролцуулж, тайлбар, мэдээлэл авч, саналыг сонсох;